Araç’ın Nesi Meşhur? Kül Çöreği, Akdene Göce ve Tarihi Yerler

Kastamonu Araç nesi meşhur diye merak ediyorsanız, cevap önce sofrada başlıyor. Çünkü ilçenin iki lezzeti coğrafi işaret taşıyor: Araç kül çöreği ve Araç akdene göce çorbası. Bunun yanı sıra Araç, yaklaşık 3 bin yıllık geçmişi, tümülüsleri ve yaylalarıyla da öne çıkıyor.

Araç’ın Nesi Meşhur? Kısa Cevap

• Araç Kül Çöreği: Meşe külünde pişen, yaklaşık 2 kiloluk dev bir çörek. Çörek, 2021’de coğrafi işaret aldı.
• Araç Akdene Göce Çorbası: Kırık arpa, yoğurt ve tereyağıyla hazırlanan geleneksel bir çorba. Çorba da 2022’de coğrafi işaret aldı.
• Tarih: İlçenin adı kaynaklarda ilk kez “Timanidis” olarak geçiyor ve geçmişi yaklaşık 3 bin yıl öncesine uzanıyor.
• Doğa: Saltuklu (Çibiş) Kanyonu, asırlık Türbe Çamı ve serin yaylalar.

Araç Kül Çöreği Nedir? Meşe Külünde Pişen Tescilli Lezzet

Araç kül çöreği, ilçenin en ünlü lezzeti. Türk Patent ve Marka Kurumu, Araç Belediyesi’nin başvurusuyla bu çöreği 9 Aralık 2021’de coğrafi işaret olarak tescil etti.

Çöreğin adı, pişirme yönteminden geliyor. Usta, hamuru doğrudan ateşte değil, alevi sönmüş sıcak meşe külünün içinde pişiriyor. Hamur bu külde yaklaşık 35-40 dakika kalıyor.

Tescil belgesine göre çöreğin son ağırlığı yaklaşık 2 kilogram. Ayrıca kalın kabuklu, yuvarlak ve hafif sodamsı bir tadı var.

Peki, neden meşe külü? Çünkü meşe odunu yüksek ısı veriyor, az yağ içeriyor ve is yapmıyor. Üstelik meşe külü geç soğuyor ve ince yapısıyla hamuru tamamen örtüyor. Böylece hamur yavaş yavaş pişiyor ve kalın, gevrek bir kabuk kazanıyor.

Bu kalın kabuk, çöreğin içini de koruyor. Tescil belgesine göre Araç kül çöreği yaklaşık bir hafta boyunca iç yumuşaklığını kaybetmiyor. Bu yüzden Araç’ta aileler çöreği özellikle bayramlarda, düğünlerde ve kış aylarında yapıyor.

Araç Kül Çöreğinin Malzemeleri

Tescil belgesindeki tarife göre malzemeler şöyle:

• 5 kg sert buğday unu
• 1 litre su
• 180 g yoğurt veya süt
• 150 g yaş tarhana
• 100 g sıvı yağ veya 50 g katı yağ
• 60 g karbonat
• 50 g tuz
• 20 g kuru maya

En dikkat çekici malzeme ise yaş tarhana. Usta, tarhanayı önce suyun içinde ezip sulandırıyor, sonra hamura katıyor. Kastamonu’nun yaş tarhanasını merak ediyorsanız Tosya yaş tarhanası yazımıza da göz atın.

Kül Çöreği Yapımı Adım Adım

1. İlk olarak usta, taş ocakta ya da fırında meşe odunlarını kül olana kadar yakıyor.
2. Ardından unun ortasını açıp suyu, kabartıcıları, mayayı, tuzu ve sulandırdığı tarhanayı sırayla ekliyor.
3. Sonra süt ve yağı katıp hamuru elastik kıvama gelene kadar 20-30 dakika yoğuruyor.
4. Daha sonra hamuru yaklaşık 30 dakika dinlendiriyor ve kenarlardan ortaya doğru bastırarak yuvarlak şekil veriyor.
5. Son olarak hamuru sıcak meşe külüne gömüp üzerini külle kapatıyor. Çörek pişince üzerindeki külü temizliyor.

Kısacası kül çöreği ustalık isteyen bir iş. Bu nedenle tescil belgesi, üretimin bütün aşamalarının Araç sınırları içinde gerçekleşmesini şart koşuyor. Kastamonu’nun diğer tescilli ürünleri için 26 coğrafi işaretli ürün listemize bakın.

Araç Akdene Göce Çorbası: Kırık Arpanın Tescilli Hâli

Araç’ın ikinci tescilli lezzeti akdene göce çorbası. Türk Patent ve Marka Kurumu bu çorbayı 22 Haziran 2022’de coğrafi işaret olarak tescil etti.

Çorbanın adı, içine giren arpanın renginden geliyor. Yörede beyaz arpa kırığına “ak dane” diyorlar. Göce ise taş değirmende kırdıkları tahılın adı.

Üstelik çorbada sıradan arpa kullanmıyorlar. Tescil belgesine göre Araç’ta yetişen iki sıralı, maltlık yerli arpayı tercih ediyorlar. Bu arpanın kabuğu sarımtırak olsa da kırınca içi bembeyaz çıkıyor.

Akdene Göce Çorbasının Malzemeleri

• 150 g akdene göcesi
• 1 litre su
• 180 g yoğurt
• 25 g tereyağı
• 15 g tuz
• 2 g kuru nane

Akdene Göce Çorbası Tarifi

Öncelikle göceleri yıkayın ve suyunu süzün. Ardından tencereye alıp üzerine suyu, yoğurdu ve tuzu ekleyin. Sonra karıştırarak kısık ateşte, koyu kıvama gelene kadar pişirin. Son olarak tereyağını eritin, içine naneyi katın ve bu sosu çorbanın üzerine dökün. Çorbayı mutlaka sıcak servis edin.

Bunun yanı sıra köylerde göceyi de evde hazırlıyorlar. Arpayı önce eleyip temizliyor, iki kez soğuk suyla yıkıyor ve güneşte kurutuyorlar. Daha sonra kırıp elekten geçiriyor ve bez torbalarda, serin bir yerde saklıyorlar.

Araç’ın Tarihi: 3 Bin Yıllık Kervan Durağı

Araç Belediyesi’nin aktardığına göre ilçenin adı tarih kaynaklarında ilk kez M.Ö. 1132’de “Timanidis” olarak geçiyor. Bölge sırasıyla Hitit, Frig, Lidya, Pers, Pontus ve Bizans hâkimiyetini gördü.

Ardından 1105’te Danişmendliler bölgeye geldi ve Türk dönemi başladı. Candaroğulları döneminin ardından Araç, 1460’ta Osmanlı yönetimine geçti. Daha sonra 1866’da belediye teşkilatına kavuştu ve 1868’de ilçe oldu.

Belediyeye göre ilçenin adı, Karadeniz’i iç bölgelere bağlayan kervan yolundaki konumuyla ilgili. Ayrıca bölge, geçmişte savaşçılığı ve iyi atlarıyla ün yapmıştı.

Araç’ın tarihi eserleri de bu geçmişi yansıtıyor. Örneğin yöre halkı, Hanözü köyündeki iki tümülüse “Anadolu Piramidi” diyor. Gökçesu (Moğsu) köyünden çıkan Hitit Arslanı da bugün Kastamonu Müzesi’nde.

Araç’ta Nereleri Gezmeli?

Araç, doğası ve tarihi yapılarıyla da dikkat çekiyor. Öne çıkan duraklardan bazıları şunlar:

• Küre-i Hadid (Demirli) İsmail Bey Camii
• Araç Kalesi ve Abdal Paşa Türbesi
• Hanözü Tümülüsleri
• Saltuklu (Çibiş) Kanyonu
• Ekincik Türbe Çamı Tabiat Anıtı
• Sıragömü, Fındıklı, Başköy, Munay ve Kirazlı yaylaları

Bütün durakların ayrıntıları ve ulaşım bilgileri için Kastamonu Araç gezilecek yerler rehberimize göz atın.

Sık Sorulan Sorular

Araç’ın nesi meşhur?

Kısacası Araç; kül çöreği, akdene göce çorbası, tarihi camileri ve yaylalarıyla meşhur. Üstelik iki lezzeti de coğrafi işaret taşıyor.

Araç kül çöreği neden külde pişiyor?

Çünkü meşe külü ısısını uzun süre koruyor ve hamuru tamamen örtüyor. Böylece çörek yavaş pişiyor ve kalın, gevrek bir kabuk kazanıyor.

Akdene göce ne demek?

Yörede beyaz arpa kırığına “ak dane” diyorlar. Göce ise taş değirmende kırdıkları tahılın adı.

Araç’ın eski adı ne?

Araç Belediyesi’ne göre ilçenin adı kaynaklarda ilk kez M.Ö. 1132’de “Timanidis” olarak geçiyor.

Kastamonu’nun başka hangi ilçeleri neyiyle meşhur?

Örneğin Daday, Devrekani ve Tosya rehberlerimize göz atın. Ayrıca 20 ilçenin özetini Kastamonu nesi meşhur yazımızda okuyun.