Tosya’nın Nesi Meşhur? Pirinci, Bıçkısı, Kıstısı ve Sofrası

Tosya’nın nesi meşhur diye soranlara ilk cevap pirinçtir. Ancak ilçenin elinde en az dört coğrafi işaret var. Bunlar pirinç, bıçkı, kıstı ve kıl telası. Ayrıca yaş tarhana Tosya sofrasının imza lezzeti.

Tosya’nın Nesi Meşhur? Dört Tescilli Ürün

TÜRKPATENT kayıtlarında Tosya adını taşıyan dört ürünü tek tek doğruladık. İşte kısa liste:

• Pirinç: Tosya pirinci, 2017’de menşe adı tescili aldı.
• Bıçkı: Manda boynuzu saplı çakı ve testere, 2018’de tescil aldı.
• Kıstı: Altından el yapımı gelin gerdanlığı, 2020’de tescil aldı.
• Kıl telası: Ceket yakasını dik tutan dokuma, 2021’de tescil aldı.

Yani Tosya hem sofrada hem tezgâhta iddialı. Bu yüzden ilçe, Kastamonu’nun nesi meşhur listesinde en zengin ilçelerden biri.

Tosya Pirinci Neden Bu Kadar Meşhur?

Tosya pirincinin sırrı yerel bir çeşitte saklı. Bu çeşidin adı Sarıkılçık. Kılçıklı, koyu saman sarısı kabuklu ve kısa, dolgun taneli bir çeltik.

TÜRKPATENT kaydına göre çeltik Devrez Vadisi boyunca yetişiyor. Vadi yaklaşık 45 kilometre uzunluğunda. Tarlalar ise 450 ile 770 metre arasında bir yükseklikte. Üstelik sulama suyu, karların eridiği Devrez Çayı’ndan geliyor.

Bu yüzden kayıt, pirincin aromasını vadinin soğuk kışına bağlıyor. Ayrıca bölgedeki düşük nemi de önemli bir etken sayıyor.

Üretim de hâlâ geleneksel. Örneğin çiftçiler tarlayı keşan adlı ahşap bir aletle düzlüyor. Ardından çimlendirdikleri tohumu elle serpiyorlar. Son olarak çeltiği makinede değil, güneşte ya da gölgede kurutuyorlar.

Tosya Pirinci Ne Zamandan Beri Tescilli?

Tosya Belediyesi 2014’te başvurdu. TÜRKPATENT ise 8 Kasım 2017’de menşe adı tescilini verdi. Kayıt numarası 230. Aynı belgeye göre Türkiye’nin ilk pirinç fabrikası 1926’da Tosya’da faaliyete geçti.

Bu yılki hasadı da Tosya’daki pirinç hasadı haberimizde anlattık.

Ilgaz ile Sarıkılçık Tartışması Ne?

Mayıs 2026’da Çankırı’nın Ilgaz ilçesi harekete geçti. Ilgaz Belediye Başkanı Mehmet Öztürk, Sarıkılçık için AB tescili isteyeceklerini söyledi. Buna karşılık Tosya Belediyesi itiraz etti.

Belediye, ürünün 2017’den beri menşe adı korumasında olduğunu hatırlattı. Ayrıca yasal yola başvuracağını duyurdu. Açıklamada 900 hektarlık ekim alanı ve 7.380 tonluk hasat rakamı da yer aldı.

Tosya Bıçkısı Nedir?

Tosya’nın ikinci meşhur adı çelik. Bıçkı, tek sapta birleşen bir çakı ve testere ikilisi. Ustalar sapı yetişkin bir mandanın boynuz ucundan yapıyor. Üstelik her boynuzdan yalnızca bir bıçkı çıkıyor.

Bu yüzden boynuzun sağlamlığı bıçkının boyunu belirliyor. Boylar 3 ile 25 santim arasında değişiyor. Ağız kısmında ise paslanmaz krom-nikel çelik var.

Ustalar bütün işi elle yapıyor. Örneğin çeliği kömür ocağında ısıtıp yağda su veriyorlar. Ardından testerenin yaklaşık kırk dişini iki aşamada elle açıyorlar.

TÜRKPATENT 15 Ağustos 2018’de mahreç işareti tescilini verdi. Başvuru sahibi Tosya Kaymakamlığı. Bıçakçılık geleneğini Tosya çakısı yazımızda ayrıntılı anlattık.

Tosya Kıstısı Nedir?

Kıstı, Tosya’nın gelin gerdanlığı. Ustalar onu 22 ayar altından elle yapıyor. Standart modelde balık motifli 33 ayak ve incili 34 kement var. Kement ise ayağı ayağa bağlayan fiyonk biçimli parça.

Bunun yanı sıra 33 ayak ve 58 kementli bir model de var. Gelenek gereği kıstı çeyizin bir parçası. Çoğu ailede anneden kıza geçiyor.

Tosya Ticaret ve Sanayi Odası 2019’da başvurdu. TÜRKPATENT de 13 Ocak 2020’de mahreç işareti tescilini verdi.

Tosya Kıl Telası Ne İşe Yarar?

Kıl telası, ceketin yakasını ve göğsünü dik tutan ara kumaş. Yani onu dışarıdan göremezsiniz ama ceketin duruşunu o verir. Atkıda kıl ipliği, çözgüde ise pamuk ipliği var.

Üstelik bütün üretim aşamaları Tosya sınırları içinde kalmak zorunda. TÜRKPATENT 9 Ağustos 2021’de mahreç işareti tescilini verdi. Başvuru sahibi yine Tosya Ticaret ve Sanayi Odası.

Tosya Sofrasında Neler Var?

Tosya’da pirinç sofranın baş tacı. Bu yüzden pilav hemen her davetin ana yemeği. Bunun yanı sıra yaş tarhana ilçenin en meşhur lezzeti. Tarifini Tosya yaş tarhanası yazımızda adım adım verdik.

Ayrıca tirit, banduma ve etli ekmek de Tosya sofrasında sık yer alıyor. Üstelik bu yemeklerin çoğunda Tosya pirinci ya da yöre buğdayı var.

Tosya’dan Hangi Hediyeyi Almalı?

Tosya’dan dönerken en çok bu üç ürünü tercih edebilirsiniz:

• Pirinç: Ambalajda Tosya adına ve coğrafi işaret amblemine bakın.
• Bıçkı: Sapın gerçek manda boynuzu olmasına dikkat edin.
• Kıstı: Kuyumcudan mutlaka ayar ve fatura bilgisini isteyin.

Pirinç Alırken Nelere Dikkat Etmeli?

Sarıkılçık adı başka bölgelerde de geçiyor. Örneğin Ilgaz da bu çeşidi yetiştirdiğini söylüyor. Bu nedenle Tosya pirinci istiyorsanız ambalajı dikkatle okuyun. Ayrıca üreticinin adresinin Tosya olmasına bakın.

Merak Ettikleriniz

Tosya’nın en meşhur yemeği hangisi?

Yaş tarhana ve pirinç pilavı öne çıkıyor. Ayrıca tirit ile etli ekmek de sofrada sık yer alıyor.

Tosya pirinci hangi çeşit?

Tosya pirinci yerel Sarıkılçık çeşidinden geliyor. Tanesi kısa ve dolgun.

Tosya’nın kaç coğrafi işareti var?

Biz TÜRKPATENT’te dört ürünü doğruladık. Bunlar pirinç, bıçkı, kıstı ve kıl telası.

Tosya bıçkısı ile Tosya çakısı aynı şey mi?

Bıçkıda çakı ağzı ile testere aynı sapta duruyor. Tescil ise “Tosya Bıçkısı” adını taşıyor.

Kısacası

Tosya’nın nesi meşhur sorusunun cevabı dört tescilli ürün. Pirinç sofrada, bıçkı tezgâhta, kıstı çeyizde, kıl telası ise terzide. Yanına mutlaka yaş tarhanayı da ekleyin. Siz de Tosya’dan bir lezzeti fotoğrafıyla bize gönderin, yazımıza ekleyelim.