Kastamonu Türküleri: Liste, Hikâyeleri ve Oyun Havaları

Kastamonu türküleri, Karadeniz kıyısından Ilgaz eteklerine uzanan bir ses coğrafyasının adıdır. Bu yazıda Kastamonu türküleri listesini, doğuş hikâyelerini ve Kastamonu oyun havalarını bir araya getirdik. Çünkü amacımız dinleyiciye ve araştırmacıya işe yarar bir katalog sunmaktır.

Öncelikle Kastamonu, iki büyük halk müziği kuşağının kesişimindedir. Karadeniz’in hareketli 7/8’lik ritmi ile İç Anadolu’nun ağırlığı burada buluşur. Bu yüzden bir Kastamonu türküsü hem halay hem zeybek havası taşır. Ayrıca ilçe ilçe değişir; kıyıda kemençe, içerde bağlama ağırlık kazanır.

Kastamonu Türküleri Listesi: TRT Repertuarından Derlemelere

İlk olarak TRT Türk Halk Müziği repertuarında Kastamonu yöresine kayıtlı onlarca türkü mevcut. Ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı arşivi de Kastamonu türküleri için zengin bir kaynaktır. Üstelik Türküpedia’da Sinop ve Kastamonu illerine ait 41 türkünün kaynak kişi ses kaydına ulaşıyoruz. Buna göre aşağıdaki liste hem bildiğimiz hem az bilinen türküleri bir arada tutar:

• Sepetçioğlu
• İndim Dereye Beklerim
• Ördek İsen Göle Gel
• Evlerinin Önü Nane
• Evlerinin Önü Meşedir
• Evlerinin Önü Tozluk
• Kahvenin Önünde Beyler Bahçesi
• Yaş Nane Kuru Nane
• Karanfilim Dağ Başında
• Kız Bahçende Gül Var mı
• Çıkabilsem Şu Yokuşun Başına
• Köprünün Altı Diken
• Şu Dere Aşmak İster
• Turna
• Geyik
• Sabahın Seher Vakti
• Yüksek Minare
• Çayır Çıktı
• Çırdak
• Konaklar Yaptırdım
• Ilgaz’ın Altı
• Yeni Kapı
• Mehmedim
• Kara Koyun
• Ayşe
• Yel Eser
• Hürmüz Gelin
• Toprak Köprü
• Üç Kız İdik
• Aşağı İmaret
• Sisli Kaya
• Kınalı Keklik
• Demirciler
• Beyler Bahçesi
• Yıldız
• Bülbül
• Dağlar

Bunlara ek olarak ilçe türküleri de katılır. Örneğin Cide’den “Şu Cide’nin Çeşmesi” ve “Cide Çiftetellisi” başı çeker. Benzer şekilde Tosya’dan “Tosya Türküsü” (TRT THM repertuar no: 3465) gelir. Hatta TRT kayıtlarında “Kastamonu Aşkı Ezeli” (no: 03520), “Kastamonu Alçak Ceviz Dalları” (no: 04242) ve “Kastamonu Ali’m Gitme Pazara” (no: 01415) gibi türküler de mevcut.

En Bilinen Kastamonu Türküleri ve Hikâyeleri

Sepetçioğlu

Hiç şüphesiz Sepetçioğlu, Kastamonu’nun en tanınmış türküsüdür ve aynı zamanda bir zeybek oyun havasıdır. Türkünün adı “sepet işçisi” ya da “sepetçi oğlu” anlamına gelir. Nitekim sözlerinde bir gencin sepet örme işçiliğini işler. Bu yüzden Kastamonu’da düğünlerin neredeyse ayrılmaz parçasıdır. Ayrıca zeybek figürüyle oynarız; dolayısıyla türküden çok oyun havası gibi de işlev görür.

Cide’nin Çeşmesi

Öte yandan “Şu Cide’nin Çeşmesi” diye de bildiğimiz bu türkü, Cide ilçesindeki bir çeşmeye değinir. Sözlerinde çeşmenin “şıldır şıldır” aktığı geçer. Böylece türkü, Cide’nin kıyı yaşamını ve çeşme başında buluşan insanları yansıtır. Ayrıca birden çok kaynak kişi seslendirmiştir. Dolayısıyla bu durum, türkünün yörede ne kadar yaygın olduğunu gösterir.

Yaş Nane Kuru Nane

Bunun yanı sıra “Yaş Nane Kuru Nane”, adından da anlaşılacağı gibi nane teması üzerine kuruludur. Çünkü nane, Kastamonu mutfağında ve düğün sofralarında sık kullandığımız bir bitkidir. Aynı şekilde türkünün sözleri bir eğlence ve halay havası taşır. Son olarak Karadeniz’in hareketli ritmini yansıtır.

İndim Dereye Beklerim

Bununla birlikte “İndim Dereye Beklerim”, bir gencin dere başında bekleyişini anlatır. Sevgilisini ya da arkadaşını bekleyen bir anlatıyı işler. Yani sözleri sade, melodisi akıcıdır. Ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kastamonu Türküleri listesinde de yer alır.

Ördek İsen Göle Gel

Özellikle “Ördek İsen Göle Gel”, eğlenceli bir benzetme türküsüdür. Sözlerinde “ördek isen göle gel” dizesi geçer. Böylece bu, bir davet ve çağrıdır. Ayrıca düğünlerde ve düğün öncesi toplantılarda oyun havasına dönüşür.

Evlerinin Önü Serisi

Son olarak Kastamonu türküleri içinde “Evlerinin Önü…” kalıbıyla başlayan bir aile mevcut. Nane, Meşedir ve Tozluk bunların başında gelir. Bu türküler ev önü ağaç ve bitki motifini işler. Yani sözleri birbirine benzer; fakat melodi farklıdır.

Kastamonu Oyun Havaları ve Halk Oyunları

Genel olarak Kastamonu, halk oyunları açısından zengin bir yöredir. Çünkü zeybek, koşma, çiftetelli ve halay türleri burada buluşur. Bununla birlikte oyun havaları, türküden ayrı olarak yalnızca enstrümanla çaldığımız ve oynadığımız melodilerdir. Buna göre Kastamonu oyun havalarının başlıcaları şunlardır:

• Sepetçioğlu (zeybek): Türküyü oyun havası olarak da çaldığımız başlıca örnektir. 9/8’lik zeybek ölçüsüyle oynarız.
• Topal Koşma: “Topal” sözcüğü, oyunun ritminin topallı gidişini taklit ettiğini gösterir. Yani koşma türünün Kastamonu varyantıdır.
• Elpük-Yelpük Koşması: Kastamonu’ya özgü bir koşma türüdür. Özellikle elpük ve yelpük sözcükleri, oyunun figürlerine gönderme yapar.
• Yıldız Oyun Havası: Yıldız türküsünün oyun havası versiyonudur. Ayrıca halay düzeninde oynarız.
• Cide Çiftetellisi: Çiftetelli ölçüsünde, Cide ilçesine özgü bir oyun havasıdır. Özellikle kadınlar arasında yaygındır.
• Sarı Yıldız: Kastamonu dışında da bildiğimiz bir oyun havasıdır. Bölgede düğünlerde tercih ederiz.

Ayrıca bu oyun havalarının çoğunda davul ve zurna başrolü oynar. Buna ek olarak kıyı kesimde kemençe, iç kesimde bağlama da katılır. Dolayısıyla Kastamonu’nun müzik kimliği bu iki dünyanın birleşmesinden doğar. Ayrıntı için Kastamonu halk müziği ve halk oyunları kardeş yazımıza bakabilirsiniz.

Kastamonu Türkülerinin Müzikal Özellikleri

Öncelikle Kastamonu türküleri, iki büyük Türk halk müziği kuşağının kesişimindedir. Çünkü Karadeniz’in hareketli ritmi ile İç Anadolu’nun ağırlığı burada buluşur. Bu yüzden bir Kastamonu türküsü hem halay hem zeybek havası taşıyabilir.

Ölçü bakımından en sık gördüğümüz ölçüler 4/4, 5/8, 7/8 ve 9/8’dir. Ayrıca uzun havaları daha çok Ilgaz ve iç kesimde duyarız. Buna karşılık kırık havalar ise Karadeniz kıyısında yoğunlaşır. Dolayısıyla bu ayrım, coğrafyanın dağ-kıyı ikiliğini müziğe taşır.

Çalgılar açısından Kastamonu zengin bir mozaiktir. Örneğin bağlama ve cura iç kesimde, kemençe kıyıda, davul-zurna ise düğünlerin her yerinde egemendir. Son yıllarda keman da düğün müziğine girmiştir. Bunun nedeni Kastamonu’nun hem Karadeniz hem İç Anadolu ile komşu olmasıdır.

İlçe İlçe Kastamonu Türküleri

Bilindiği gibi Kastamonu’nun her ilçesinin kendine has türküleri mevcut. Aşağıda en belirginleri yer alır. Cideli Mahmut Çavuş yazımızda Cide’nin tarihi kişiliğine de değindik.

Cide: “Şu Cide’nin Çeşmesi”, “Cide Çiftetellisi” ve “Yarim Çırdak” en bilinenleridir. Çünkü Cide türküleri genellikle kıyı yaşamını yansıtır. Ayrıca kemençe ve davul-zurna birlikte çalar.

Tosya: “Tosya Türküsü” (TRT THM repertuar no: 3465) yöreyin en bilinen türküsüdür. Ayrıca İç Anadolu etkisi taşır. Benzer şekilde Tosya’nın pirinci ve bıçkısı gibi, müziği de iç kesim kimliği taşır.

İnebolu: İnebolu’da daha çok düğün ve halay türküleri ağırlıktadır. Özellikle kemençe ve davul-zurna birlikte çalar. İnebolu’nun İstiklal Yolu’yla olan bağını İnebolu rehberi yazımızda anlattık.

Taşköprü: Taşköprü’de iç Anadolu ağırlığı daha belirgindir. Ayrıca Sepetçioğlu’nun Taşköprü kökenli olduğu da söylenir. Fakat bu konuda kesin bir kaynak yoktur.

Daday: Daday’da bağlama ağırlıklı uzun havalar duyarız. Çünkü etli ekmek ve düğün gelenekleriyle birlikte yaşar. Daday kültürü için Daday gezilecek yerler yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç olarak bu liste tam değildir. Ancak her ilçenin kendine has bir sesi olduğunu gösterir. Ayrıntılı kültür yazımızı da Kastamonu halk müziği sayfamızda bulabilirsiniz.

Kastamonu Türküleri Neden Önemli?

Öncelikle Kastamonu türküleri yalnızca müzik değildir; bir toplumun hafızasıdır da. Çünkü bir türkü, kimi zaman bir sevdayı anlatır. Ayrıca kimi zaman bir göçü, kimi zaman bir düğün sevincini. Bu yüzden bu türküleri korumak, Kastamonu kimliğini korumak anlamına gelir.

Üstelik bu türküler yalnızca Kastamonu’da değil; İstanbul’daki 545 binden fazla Kastamonulu hemşehri için de bir bağdır. Çünkü gurbetteki Kastamonulular, bu türküleri dinlediğinde memleketlerini hatırlar. Dolayısıyla Kastamonu türküleri kültürel bir köprü işlevi de görür.

Nitekim Memleketi sevmek, derdiyle dertlenmektir diyen Ersan Gökgoz’ün çağrısı da bu yüzdendir. Yani Kastamonu’nun sesini yaşatmak, hemşehri bağını da yaşatır. Bunun yanı sıra Kastamonu’nun lezzet ve kültür atlasını “Kastamonu nesi meşhur” merkez yazımızdan izleyebilirsiniz.

Merak Ettikleriniz

Kastamonu’nun en bilinen türküsü hangisidir?

Hiç şüphesiz Sepetçioğlu, Kastamonu’nun en tanınmış türküsüdür. Ayrıca aynı zamanda bir zeybek oyun havası olarak da çalarız.

Kastamonu oyun havaları nelerdir?

Başlıcaları Sepetçioğlu, Topal Koşma, Elpük-Yelpük Koşması, Yıldız Oyun Havası, Cide Çiftetellisi ve Sarı Yıldız’dır.

Kastamonu türküleri TRT repertuarında kaç tane?

Genel olarak TRT Türk Halk Müziği repertuarında Kastamonu yöresine kayıtlı onlarca türkü mevcut. Ayrıca Türküpedia’da Kastamonu ve Sinop illerine ait 41 türkünün kaynak kişi ses kaydına ulaşıyoruz.

Kastamonu düğünlerinde hangi çalgılar çalınır?

Geleneksel olarak düğünlerde davul ve zurna başrolü oynar. Ayrıca kıyı kesimde kemençe, iç kesimde bağlama da katılır. Son yıllarda keman da düğün müziğine girmiştir.

Cide’nin Çeşmesi türküsü nereden gelir?

Köken olarak Cide’nin Çeşmesi, Cide ilçesindeki bir çeşmeyi konu edinir. Böylece sözlerinde çeşmenin “şıldır şıldır” aktığı geçer.

Sepetçioğlu zeybek midir?

Evet. Sepetçioğlu’nu hem türkü hem zeybek oyun havası olarak biliriz. Ayrıca 9/8’lik zeybek ölçüsüyle oynarız.