Halime Çavuş Kimdir, Nereli? Hayatı, Mont Hikâyesi ve Mezarı

Halime Çavuş, Kurtuluş Savaşı’nda erkek kılığına girip cepheye cephane taşıyan Kastamonulu bir kadın. Hem doğduğu hem öldüğü yer Kastamonu’nun Duruçay köyü. Bu yazıda hayatını, mont hikâyesini ve mezarının yerini kaynaklarıyla anlatıyoruz.

Halime Çavuş Kimdir, Nereli?

1898’de Kastamonu merkeze bağlı Duruçay köyünde doğdu. Sonra 1934’te Soyadı Kanunu çıkınca Kocabıyık soyadını aldı. Yani Halime Kocabıyık ile Halime Çavuş aynı kişi. “Çavuş” ise savaştan sonra aldığı rütbeden geliyor.

Halime (Kocabıyık) Çavuş kimdir?

Hayatı boyunca hiç evlenmedi. Ancak kardeşi Hasan Kocabıyık’ın 13 yaşındaki oğlu Sadık’ı evlat edinip büyüttü. Kastamonulu bir başka kadın kahraman için Şerife Bacı kimdir yazımıza bakabilirsiniz.

Halime Çavuş Kurtuluş Savaşı’nda Ne Yaptı?

Ailesi istemese de savaşa katılmaya karar verdi. Kastamonu İstiklal gazetesine göre o sırada 22 yaşındaydı. Bunun için saçlarını kazıttı, tıraş oldu ve erkek kıyafeti giydi. Böylece arkadaşları onu uzun süre “Halim” diye tanıdı.

Ardından nakliye kollarında görev aldı. Özellikle kağnı ve öküz arabasıyla silah ve cephane taşıdı. Bu yol İnebolu’dan Ankara ve Sakarya yönüne uzanıyordu. Yani bugün İstiklal Yolu dediğimiz güzergâhta çalıştı.

Peki neden erkek kılığına girdi? Aslında bunun kesin bir cevabı yok. Örneğin TRT World, bazı tarihçilerin bu nedeni bilmediğini aktarıyor.

Mustafa Kemal ile Karşılaşması: Mont Hikâyesi

En bilinen anı, anlatılana göre karlı bir günde geçiyor. Genç kadın montunu çıkarıp cephanenin üstüne örtüyor. O sırada Mustafa Kemal Paşa ve heyetiyle karşılaşıyor. Ancak Paşa karşısındakinin kadın olduğunu anlamıyor ve neden üşümediğini soruyor.

Ancak verdiği cevap kaynaklarda farklı geçiyor. Bir rivayette şöyle diyor: “Benim üşümem hiç önemli değil. Bu cephane yüzlerce, belki de binlerce askerimizi koruyacak.”

Öte yandan başka bir rivayette cevap daha kısa: “Bey, yüz bin kişi kurtulacak. Ben öleceğim de ne olacak?” Ardından Paşa, “kafa kâğıdı” denen kimliğini istiyor. Böylece kadın olduğunu öğreniyor ve yaverine bilgilerini not aldırıyor.

İnebolu Bombardımanında Yaralanması

Yunan savaş gemileri 9 Haziran 1921’de İnebolu’yu bombaladı. Bu saldırıda bir şarapnel parçası ayağına isabet etti. Hatta TRT World’e göre ayağı kalıcı olarak sakat kaldı. Dolayısıyla birçok kaynak, bu yara yüzünden ordudan ayrıldığını yazıyor.

Ancak anlatımlar burada ayrılıyor. Çünkü Kastamonu İstiklal gazetesine göre 12 gün tedavi gördü ve görevine geri döndü. İlçenin tarihini merak ediyorsanız İnebolu’nun nesi meşhur yazımıza bakabilirsiniz.

Çankaya Daveti, Madalya ve Çavuş Rütbesi

Savaş bitince Mustafa Kemal ve Latife Hanım onu Ankara’ya davet etti. Kastamonu İstiklal gazetesi bu daveti 1924’e tarihliyor. Ancak konukluk süresi kaynaklara göre 10 ya da 15 gün olarak değişiyor.

Halime (Kocabıyık) Çavuş kimdir?

Bu dönemde çavuş rütbesi ve İstiklal Madalyası aldı. Ayrıca kendisine aylık bağlandı. Anlatılana göre Paşa ona “Seni yollamıyorum, bizim kızımız ol.” dedi. O da “Annem ve babam beni bekler.” diye cevap verdi ve köyüne döndü.

Halime Çavuş Nerede Öldü, Mezarı Nerede?

Son altı yılını Duruçay’daki evinde geçirdi. Ardından 20 Şubat 1976’da, 78 yaşında yine bu köyde öldü. Bazı sayfalarda 1975 yazıyor, ancak yaygın tarih 1976.

Kabri de Duruçay köyünde. Üstelik mezar sonradan anıt mezar olarak yenilendi. Okullar da burayı ziyaret ediyor. Örneğin bir lisenin ziyaretini TRT Haber haberleştirdi. Ayrıca Kastamonu İstiklal gazetesi, Şubat 2026’da vefatının 50. yılında onu andı.

Adını Taşıyan Yerler

Adı bugün Kastamonu’da ve Sakarya’da yaşıyor. Örneğin şu yerler onun adını taşıyor:

• Özel Eğitim Anaokulu (Kastamonu)
• Kapalı Yüzme Havuzu (Kastamonu merkez)
• Anaokulu (Söğütlü, Sakarya)

Sık Sorulanlar

Halime Çavuş nereli?
Kastamonu merkeze bağlı Duruçay köyünden.

Soyadı neydi?
Kocabıyık. Çünkü bu soyadını 1934’te Soyadı Kanunu’ndan sonra aldı.

Kurtuluş Savaşı’nda ne yaptı?
Erkek kılığına girip İnebolu’dan cepheye kağnıyla cephane taşıdı. Ardından çavuş rütbesi ve İstiklal Madalyası aldı.

Ne zaman öldü?
20 Şubat 1976’da Duruçay’da öldü. Ancak bazı sayfalarda 1975 yazıyor.

Mezarı nerede?
Kastamonu’nun Duruçay köyünde. Üstelik kabri sonradan anıt mezar olarak yenilendi.

Kısacası

Kısacası Halime Çavuş, İstiklal Yolu’nda erkek kılığında cephane taşıyan Duruçaylı bir kadın. Özellikle mont hikâyesi ve İnebolu’daki yarası hayatının en bilinen anları. Bu yüzden kabri ve adını taşıyan yerler hâlâ onu hatırlatıyor. Öte yandan ilden çıkan başka isimler için Kastamonulu ünlüler yazımıza göz atabilirsiniz.