Kastamonulu Yazar ve Şairler: İlçe İlçe Edebiyat Haritamız

Kastamonulu yazar ve şairler, bir şehrin yalnız doğasını ve mutfağını değil, kalemini de temsil eder. Çünkü şehir, yüz elliyi aşkın divan şairi yetiştiren bir kültür merkezidir. Cumhuriyet döneminde Cide’den Rıfat Ilgaz yükselir; Honsalar Mahallesi’nden İhsan Ozanoğlu halk ve divan şiirini buluşturur. Ayrıca Osmanlı’nın son döneminde Ahmed Mâhir Efendi hem mebus hem şair olarak öne çıkar. Çağımızda ise Dadaylı Mustafa Çifci Aşk Şairi kimliğiyle ün kazanır. Bu yazıda şehrin kalemini ilçe ilçe tanıyalım. İlçelerinin lezzet ve ürün rehberimizi de buradan görebilirsiniz.

Kastamonu neden bu kadar şair yetiştirir

Tarihsel arka plan bu sorunun yanıtını taşır. Çünkü Çobanoğulları, Candaroğulları ve Osmanlı döneminde şehirde medrese, kütüphane ve matbaa yoğunlaştı. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Kastamonu maddesi, XIX. yüzyılda şehirde yirmiye yakın medrese, on kütüphane ve iki matbaa bulunduğunu yazar. Dolayısıyla bu altyapı, şiirin ve nesrin ilmeklenmesini besledi.

Ayrıca Kastamonu, hac yolu ve ticaret yolu üzerinde bir konaklama merkezidir. Bu durum âşık ve divan şairlerinin şehirden geçmesini, birbirini etkilemesini hızlandırdı. Nitekim kervansaraylar, camiler ve medreseler, sözün yazıya döküldüğü mekânlara dönüştü.

Sonuç olarak şehirden yetişen kalemlerin çokluğu şaşırtmaz. Böylece bu zemin, hem klasik divan şiirini hem de çağdaş Türk edebiyatını besler.

Kastamonulu yazar ve şairler kimler

Bu sorunun tek bir yanıtı yok. Çünkü şehrin edebiyat haritası, ilçe ilçe ve dönem dönem ayrılır. Cumhuriyet döneminin en bilinen adı Cideli Rıfat Ilgaz’dır. Ayrıca onun oğlu Aydın Ilgaz aynı çizgiyi sürdürür. XX. yüzyılın halk-divan köprüsü ise İhsan Ozanoğlu’dur. Öte yandan Osmanlı son döneminde Ahmed Mâhir Efendi hem kürsüde hem meclistedir.

Çağımızda Dadaylı Mustafa Çifci şiirin aşk çizgisini taşır. Bunların dışında Cideli Mahmut Çavuş, halk kültürü ve anlatı türünde önemli bir isimdir. Cideli Mahmut Çavuş’u tanıtan yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Rıfat Ilgaz: Cide’nin Hababam Sınıfı ustası

Rıfat Ilgaz (1911-1993), Türk edebiyatının toplumcu-gerçekçi çizgisinin önde gelen adlarından biridir. Asıl adı Mehmet Rıfat’tır. Nüfus kaydına göre 7 Mayıs 1911’de Cide’de doğdu. Ardından 7 Temmuz 1993’te İstanbul’da vefat etti.

Yazar, Hababam Sınıfı romanıyla milyonlara ulaştı. Böylece bu eser, Türk mizah edebiyatının başyapıtları arasında yer alır. Üstelik Karartma Geceleri romanı 2004’te 100 Temel Eser listesine girdi. Dolayısıyla Ilgaz’ın toplumcu çizgisi yeni kuşaklara da ulaştı.

Şiir, öykü, roman ve çocuk kitapları yazdı. Türkiye’nin çalkantılı siyasi dönemlerinde dergiciliği sürdürdü; bu süreçte defalarca adliye koridorlarında zaman geçirdi. Ancak o, üretkenliğini hiç bırakmadı. Kastamonu Belediyesi, onun anısına Cide’de Rıfat Ilgaz Evi’ni restoringe açtı. Bu ev, yazarın babasının da doğup büyüdüğü mekândır. Rıfat Ilgaz’ın ayrıntılı biyografisini buradan okuyabilirsiniz.

Aydın Ilgaz: Babasının izinden çağdaş kalem

Aydın Ilgaz, Rıfat Ilgaz’ın oğludur. Çünkü babasının edebiyat mirasını yaşatmak için mücadele etti. Hababam Sınıfı’nın yayına hazırlanma sürecine ve sonrasına katkıda bulundu. Ayrıca anı ve deneme türünde eserler verdi.

Kastamonulu bir yazar olarak İstanbul’da yaşadı. Böylece hem baba mirasını hem de kendi özgün çizgisini sürdürdü. Eserlerinde Kastamonu ve Cide temasını sıkça işledi. Dolayısıyla bu durum, memleket edebiyatının kuşaklar arası aktarımını güçlendirdi. Aydın Ilgaz’ı tanıtan yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

İhsan Ozanoğlu: Halk ve divan şiirini buluşturan isim

İhsan Ozanoğlu (1907-1981), Kastamonu Honsalar Mahallesi’nde doğdu. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ne göre 15 Nisan 1907’de dünyaya geldi. Ayrıca besteci, şair, güfteci ve derlemeci kimliklerini bir arada taşıdı.

Ardından 1928’de İstanbul Öğretmen Okulu’nu bitirdi. Böylece öğretmenlik ve kültür adamılığını birleştirdi. Kastamonu Valiliği, 14 Şubat 2018’de Duruçay köyünde onu andı. Üstelik Kastamonu Üniversitesi de onun hakkında akademik bir kitap yayımladı: Halk ve Divan Şiirinin Müşterek Şairi Kastamonulu Âşık İhsan Ozanoğlu.

Ozanoğlu’nun önemi, Kastamonu’nun divan şiiri mirasını çağımıza taşımasından gelir. Çünkü şehir, edebiyat tarihinde yüz elliyi aşkın divan şairi yetiştirdi. Ozanoğlu bu geleneğin XX. yüzyıldaki temsilcisidir. Dolayısıyla onun şiiri, iki geleneği aynı çizgide buluşturur.

Ahmed Mâhir Efendi: Osmanlı son döneminin şair-me busu

Ballıklızâde Ahmed Mâhir Efendi, 1860 ya da 1861’de Kastamonu’da doğdu. Ailesi Ballıklıefendizâde lakabıyla tanınırdı. Ayrıca TDV İslâm Ansiklopedisi, ailenin aslen Kastamonulu olduğunu belirtir.

Böylece Osmanlı’nın son döneminde âlim, mutasavvıf, siyasetçi ve şair kimlikleriyle öne çıktı. Kastamonu mebusu olarak Meclis-i Mebûsan’da görev yaptı. Ardından 1911’de meclis onu birinci reis vekilliğine seçti. Daha sonra TBMM 2. dönemde yine Kastamonu’yu temsil etti. Dolayısıyla bu durum, hem devlet adamı hem ilim adamı kimliğini birleştirdiğini gösterir.

Öte yandan Dergipark’ta çıkan akademik bir makale onun için Kastamonulu bir mutasavvıf, âlim ve siyasetçi başlığını kullanır. Böylece Ahmed Mâhir Efendi, şehrin kültür hafızasında özgün bir yer edinir.

Mustafa Çifci: Daday’ın çağdaş Aşk Şairi

Mustafa Çifci, 1966’da Kastamonu’nun Daday ilçesinde doğdu. Şiir, sosyoloji ve aşk yazarlığı alanlarında eser verdi. Aşk Şairi unvanıyla ünlendi. Ayrıca Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi’nin 11 ciltlik külliyatında yer aldı. Bu ansiklopedi, 4.840 sayfada 11.200 yazarı tanıtır.

Çifci’nin şiirlerinde aşk, memleket özlemi ve emek mücadelesi temaları öne çıkar. Örneğin Beklenen Gün adlı şiir kitabı bilinen eserlerinden biridir. Üstelik bu kitaptaki Irgatlık Bitene Kadar Bekle İstanbul şiiri, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin İstanbul Şiirleri ve Yazıları Antolojisi’ne girdi. Dolayısıyla Daday’ın sesi, İstanbul’un fethinin 550. yılı antolojisinde yer buldu.

İlk eseri 1984’te çıkan üç ciltlik Aile Albümü şiir serisidir. Çünkü Daday’ın köy enstitülü bir öğretmenin çocuğu olarak yetişti. Bu köken, şiirlerinde emek ve toprak imgelerini besler. Böylece Daday’ı yalnız etli ekmeğiyle değil, kalemiyle de hatırlarız.

Divan edebiyatında Kastamonulu isimler

Kastamonu’nun divan edebiyatına katkısı yalnız çağımızla sınırlı değildir. Çünkü Çandaroğulları döneminde şehir, divan şairlerini yetiştiren bir merkez oldu. Kastamonu Üniversitesi’nin akademik yayınlarına göre şehir, yüz elliyi aşkın divan şairi yetiştirdi. Dolayısıyla bu rakam, Anadolu şehirleri arasında öne çıkar.

Bu şairlerden bazıları şöyledir:

• Hasib: Kastamonu’da doğdu; Hüseyin Ferdi adlı şair onu yetiştirdi. Divan katibi olarak başladı. Ardından Mısır muhasebecisi ve Baltacı Mehmed Paşa’nın vezirliği sırasında baş mukataacı oldu.
• Ârif: Adı kadılar arasında geçen Kastamonulu Sâlim Efendi’nin oğludur.
• Ârif Mehmed Efendi: Kastamonu’da doğdu. Ayrıca ilk dönem Osmanlı şairlerindendir.

Böylece bu isimler, Kastamonu’nun yalnız çağdaş değil, klasik edebiyatımızda da derin köklere sahip olduğunu gösterir. Çünkü şehrin divan mirası, akademik çalışmalarla canlı kalır.

Kastamonu’da edebiyat kültürü nasıl yaşar

Bugün şehir, edebiyat mirasını birkaç kanalla yaşatır. Çünkü Kastamonu Belediyesi, Cide’de Rıfat Ilgaz Evi’ni restoringe açtı. Bu ev, yazarın babasının da doğup büyüdüğü yerdir. Dolayısıyla ziyaretçi, Hababam Sınıfı’nın yazarına hem mekânsal hem kültürel olarak yaklaşır.

Ayrıca Kastamonu Üniversitesi, edebiyat araştırmalarıyla şehrin hafızasını kayıt altına alır. İhsan Ozanoğlu ve Ahmed Mâhir Efendi üzerine akademik kitaplar çıktı. Üstelik Kastamonu’da Şair ve Yazarlar Sempozyumu düzenlendi. Bu sempozyumda Aşık Yorgansız Hakkı Çavuş, Aşık Kemâli, Fazıl Berki ve benzeri halk âşıkları da gündeme geldi. Kastamonu’da gezilecek türbeler ve kültür mekânları yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Böylece bu tür çalışmalar, Kastamonulu yazar ve şairleri yalnız kitap raflarında değil, sokakta ve akademide de yaşatır. Dolayısıyla şehrin kalemi, yalnız geçmişin değil geleceğin de kaynağı olur.

Merak Ettikleriniz

Kastamonulu en ünlü yazar kimdir

Cevap: Rıfat Ilgaz. Çünkü 1911’de Cide’de doğdu; Hababam Sınıfı romanıyla Türk edebiyatının en çok okuyucusu olan yazarlarından biri oldu.

Kastamonu divan edebiyatına katkı verdi mi

Cevap: Evet. Kastamonu Üniversitesi’nin akademik yayınlarına göre şehir yüz elliyi aşkın divan şairi yetiştirdi. Örneğin Hasib, Ârif ve Ârif Mehmed Efendi bunlardan bazılarıdır.

İhsan Ozanoğlu neden önemli

Cevap: Halk şiiri ile divan şiirini birleştiren ender isimlerden biri olduğu için. Ayrıca besteci, güfteci ve derlemeci kimlikleri de taşıdı.

Ahmed Mâhir Efendi ne yaptı

Cevap: Osmanlı son döneminde âlim, mutasavvıf ve şair kimlikleriyle öne çıktı. Kastamonu mebusu olarak Meclis-i Mebûsan’da görev yaptı. Ardından 1911’de meclis onu reis vekilliğine seçti.

Mustafa Çifci’nin lakabı neden Aşk Şairi

Cevap: Şiirlerinde aşk temasını merkeze aldığı için. Örneğin Beklenen Gün adlı kitabı ve Irgatlık Bitene Kadar Bekle İstanbul şiiri bu kimliğin izlerini taşır.

Ahmet Muhip Dıranas Kastamonulu mu

Cevap: Hayır. Çünkü Dıranas, 1909’da Sinop’un Erfelek ilçesinde doğdu. Dolayısıyla o, Kastamonulu yazar ve şairler listesinde yer almaz. Çoğu kaynak onu Karadeniz edebiyatçısı olarak anar; ancak memleketi Sinop’tur.