Ilgarini Mağarası: Küre Dağlarında Saklı Bin Yıllık Manastır

Ilgarini Mağarası, Kastamonu’nun Pınarbaşı ilçesinde, Küre Dağları Milli Parkı içinde yer alıyor. Mağaranın uzunluğu 858, derinliği ise 250 metre. Üstelik içinde Bizans döneminden kalma şapel ve mezarlar var. Ancak oraya varmak için ormanda yaklaşık iki saat yürümeniz gerekiyor.

Bu yazıda yol tarifini, mağaranın tarihini ve güvenlik önerilerini derledik. Ayrıca yakındaki kanyon ve şelaleyi de kısaca anlattık.

Ilgarini Mağarası nerede?

Mağara, Pınarbaşı’na bağlı Sümenler köyünün sınırları içinde kalıyor. Daha net söylemek gerekirse Kazla mahallesindeki Top Meydanı mevkiinde. Ayrıca mağara Sorkun Yaylası’nın üst kesimine düşüyor. Özellikle ilçe merkezinden gelenler yaklaşık 36 kilometre yol katediyor.

Bazı gezi yazıları mağarayı Cide ilçesine bağlıyor. Oysa mağara Pınarbaşı sınırlarında yer alıyor. Nitekim Kastamonu Üniversitesi araştırmacıları konumu Pınarbaşı’nın kuzeyi, Cide’nin güneyi diye tarif ediyor.

Öte yandan Küre Dağları Milli Parkı, milli park statüsünü 2000 yılında kazandı. Böylece Türkiye’nin 34’üncü milli parkı oldu. Üstelik alanı yaklaşık 37.753 hektar ve Kastamonu ile Bartın arasında uzanıyor.

Yükseklik konusunda ise kaynaklar ayrışıyor. Örneğin Kastamonu Üniversitesi ekibi girişi 1.092 metrede ölçmüş. Buna karşılık başka bazı kaynaklar 1.250 metre rakamını veriyor.

Ilgarini Mağarası’na nasıl gidersiniz?

Öncelikle aracınızla Sümenler köyündeki Top Meydanı mevkiine kadar gidebilirsiniz. Ardından Sorkun Yaylası üzerinden yürüyüş başlıyor. Patika ormanın içinden geçiyor ve yer yer oldukça dik ilerliyor.

Yürüyüş süresi için kaynaklar 1,5 ile 2 saat arasında bir süre veriyor. Örneğin Kastamonu Üniversitesi çalışması yaklaşık iki saat yazıyor. Üstelik patika yaklaşık 2,5 kilometre uzunluğunda.

Yol 2012’de henüz işaretsiz bir orman patikasıydı. Ancak 2019’da Doğa Koruma ve Milli Parklar 10. Bölge Müdürlüğü güzergâha ahşap yol yaptırdı. Bu çalışma 385 basamak, 440 metrekare platform ve 450 metre korkuluk içeriyor. Böylece en zorlu kesimler biraz daha güvenli hale geldi.

Bunun yanı sıra patika üzerinde iki küçük durak daha var. Örneğin Mantar Mağarası, mantar biçimli bir kaya kütlesinin altında duruyor. Üstelik yaklaşık 30 metre uzunluğa sahip. Ejder Çukuru ise Ilgarini’ye yaklaşık bir kilometre mesafedeki dikey bir mağara.

Ilgarini Mağarası ne kadar büyük?

Mağaranın ölçüleri 1982 yılına dayanıyor. O yıl Boğaziçi Üniversitesi mağaracılık kulübü BÜMAK mağaranın planını çizdi. Bu plana göre uzunluk 858, derinlik 250 metre.

Ancak ziyaretçilerin rahatça yürüdüğü bölüm girişten yaklaşık 250 metre sürüyor. Sonra mağara traverten galerilerle devam ediyor. Bu yüzden ileriki kısım teknik mağaracılık donanımı istiyor.

Mağaranın girişi doğal bir kemer şeklinde. Ayrıca içeride sarkıt ve dikitler hemen dikkatinizi çekiyor. Özellikle Avizeli Salon, avizeyi andıran sarkıtlarıyla ün kazanmış.

Bunun yanı sıra mağaranın bir kolunda zikzak çizen taş örgülü bir yol aşağı iniyor. Bu yol yaklaşık 33 dönemeç yapıyor ve 100 metre kadar alçalıyor. Üstelik eğim yer yer yüzde 30–35’e çıkıyor. Yolun genişliği ise bir metre civarında.

Öte yandan bazı tanıtım yazıları mağarayı dünyanın en derin dördüncü mağarası sayıyor. Yine de bu iddiayı destekleyen bilimsel bir kaynağa rastlamadık. Nitekim Kastamonu Üniversitesi çalışması, mağarayı Türkiye’nin en derin mağaraları arasında 25’inci sırada gösteriyor.

Ilgarini Mağarası’nın tarihi ne kadar eski?

Mağara uzun süredir araştırmacıların ilgisini çekiyor. Örneğin Cemal Arif Alagöz mağarayı 1940’ta ziyaret etti ve 1944’te bir rapor yayımladı. Ardından BÜMAK ekibi 1982 ve 1983 yazlarında mağarayı inceledi. Son olarak Mainz Üniversitesi’nden Max Ritter 2012 ve 2022’de saha çalışması yaptı.

Ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı alanı 7 Kasım 2007’de birinci derece arkeolojik sit ilan etti. Bu bilgiyi Kastamonu Üniversitesi çalışması aktarıyor.

Mağaradaki manastır kalıntıları

Ritter, bulgularını 2024’te Anatolian Studies dergisinde yayımladı. Makaleye göre girişte bir çevre duvarı ve iki sıra küçük hücre var. Ayrıca mağarada iki şapel ve bir su sarnıcı yer alıyor.

Birinci seviyedeki şapel tek nefli ve yaklaşık 3,4 x 6,5 metre boyutunda. İkinci seviyedeki şapel ise yonca planlı küçük bir yapı. Nitekim Ritter bu yapıyı bir mezar şapeli olarak yorumluyor. Hemen kuzeyinde de yedi mezar çukuru uzanıyor.

Öte yandan Kastamonu Üniversitesi ekibi mezarlarda ardıç ağacından lahitler gördüğünü yazıyor. Aynı zamanda çalışma iki katlı kaya mezarlarına da dikkat çekiyor.

Tarihleme ve Chryse Petra izi

Kastamonu Üniversitesi ekibi yapıları üslup açısından Geç Roma ve Erken Bizans dönemine bağlıyor. Ancak Ritter daha somut verilerle çalışıyor. Örneğin 2004 tarihli bir dendrokronoloji çalışması mezar kirişlerini incelemiş. Kirişlerdeki son ağaç halkaları MS 977 yılına uzanıyor.

Bu yüzden Ritter mezarların büyük kısmını 10. yüzyıla yerleştiriyor. Ayrıca duvarlardaki haç çizimleri de 9. ve 10. yüzyıla işaret ediyor. Bunlara ek olarak üç direkli bir gemi çizimi ve Yunanca bir dua yazısı var. Özellikle bu yazıda Basileios adlı bir rahibin adı geçiyor.

Makalenin en ilgi çekici önerisi ise Chryse Petra bağlantısı. Bizans metinleri bu yeri Aziz Nikon Metanoite’nin hayatıyla birlikte anıyor. Ritter’e göre Nikon, Chryse Petra’da yaklaşık 950’ler ile 960’ların başında yaşadı. Yine de yazar bu eşleşmeyi temkinli bir olasılık olarak sunuyor.

Ritter ayrıca bazı çanak çömlek parçalarının tarih öncesine ait olduğunu belirtiyor. Sonuç olarak ona göre topluluk mağarayı muhtemelen 11. yüzyılda terk etti.

Ilgarini Mağarası zor bir rota mı?

Evet, rota kolay sayılmaz. Çünkü patika dik ve kayalık bir orman yolundan geçiyor. Üstelik mağara içindeki kıvrımlı yol da ciddi bir eğime sahip. Bu nedenle sağlam ayakkabı ve iyi bir kondisyon şart.

Kastamonu Üniversitesi çalışması bazı önemli uyarılar yapıyor. Öncelikle güçlü bir el feneri olmadan mağarayı gezmek neredeyse imkânsız. Ayrıca ilkbahar ve yaz akşamlarında yaban hayvanı riski var. Üstelik yakın köylerde bir sağlık kuruluşu yok.

Rehber konusu ise özellikle önemli. Örneğin yoğun orman yüzünden yerel bir rehberle gitmenizi öneririz. Çünkü patikada yolu kaybetmek mümkün. Ayrıca Küre Ansiklopedi, şapelden sonrası için teknik mağaracılık donanımı gerektiğini yazıyor.

Nitekim 2023 baharında bu risk somut bir olaya dönüştü. İstanbul’dan gelen bir tur grubundaki 62 yaşındaki bir ziyaretçi gruptan uzaklaştı. Ardından jandarma, JAK ve AFAD ekipleri günlerce arama yaptı. Ancak ekipler dördüncü günde de iz bulamadı.

Son olarak mağaradaki kalıntılara dokunmayın. Çünkü define avcıları mezarları yıllar önce tahrip etti. Hatta 2020’de doğa sporcuları açıkta duran insan kemiklerine dikkat çekti.

Ilgarini Mağarası’na ne zaman gitmeli?

Kastamonu Üniversitesi çalışması ziyaret dönemini ilkbahar sonundan Eylül–Ekim aylarına kadar veriyor. Çünkü kışın bölge oldukça soğuk geçiyor. Örneğin yakındaki Azdavay’da en soğuk ayın ortalaması -1,2 derece.

Yaz aylarında ise orman serin bir gölge sunuyor. Yine de güne erken başlamanızı öneririz. Böylece karanlık çökmeden patikadan geri dönebilirsiniz.

Ilgarini Mağarası yakınında başka neler var?

Mağarayı gördükten sonra Pınarbaşı’nda birkaç güzel durak daha sizi bekliyor. Üstelik hepsi aynı milli parkın sınırları içinde.

Horma Kanyonu

Horma Kanyonu, Pınarbaşı merkezine yaklaşık 3–4 kilometre uzaklıkta. Kanyonun içinden Zarı Çayı akıyor. Ayrıca milli park yönetiminin kayalara tutturduğu 3 kilometrelik ahşap bir yürüyüş yolu var. Nitekim yürüyüş yaklaşık iki saat sürüyor. Özellikle ilkbahar ve sonbahar, Küre Ansiklopedi’ye göre en uygun dönem.

Ilıca Şelalesi

Ilıca Şelalesi, Horma Kanyonu’nun çıkışında yer alıyor. Kaynaklar şelalenin yüksekliğini 10 ile 15 metre arasında veriyor. Ayrıca şelale, Pınarbaşı’na yaklaşık 12 kilometre uzaklıktaki Ilıca köyünde. Köyden şelaleye yaklaşık 15 dakikada yürüyorsunuz. Üstelik aynı köyde Bizans dönemine ait Ilıca Hamamı kalıntısı da var.

Valla Kanyonu

Valla Kanyonu, Pınarbaşı’nın yaklaşık 26 kilometre kuzeyindeki Muratbaşı köyü yakınında başlıyor. Burada Devrekani Çayı ile Kanlıçay birleşiyor. Kanyonun uzunluğu yaklaşık 12 kilometre ve çıkışı Cide’deki Loç Vadisi’ne varıyor. Ancak içeri girdikten sonra geri dönmek mümkün değil. Bu yüzden deneyimsiz gezginler Muratbaşı ve Kerte seyir teraslarını tercih edebilir.

Kastamonu’yu daha geniş gezmek isterseniz Kastamonu nesi meşhur rehberimize göz atabilirsiniz. Ayrıca Araç’ta gezilecek yerler yazımız da rotanıza yeni duraklar ekleyebilir.

Merak Ettikleriniz

Ilgarini Mağarası hangi ilçede?

Mağara, Kastamonu’nun Pınarbaşı ilçesinde, Sümenler köyü sınırları içinde. Bazı gezi yazıları Cide diyor, ancak bu bilgi doğru değil.

Mağaraya yürüyüş kaç saat sürüyor?

Kaynaklar Sorkun Yaylası tarafından 1,5 ile 2 saatlik bir yürüyüş veriyor. Ayrıca dönüş için de benzer bir süre ayırmanız gerekiyor.

Ilgarini dünyanın en derin dördüncü mağarası mı?

Bu iddiayı destekleyen bilimsel bir kaynak bulamadık. Mağaranın derinliği 250 metre. Nitekim Kastamonu Üniversitesi çalışması mağarayı Türkiye listesinde 25’inci sırada gösteriyor.

Mağaraya rehbersiz gidebilir miyim?

Kaynaklarda bir yasak bilgisine rastlamadık. Ancak akademik çalışma yerel bir rehberle gitmeyi öneriyor. Çünkü orman yoğun ve kaybolma riski gerçek.

İçerideki şapel hangi döneme ait?

Max Ritter’in 2024 tarihli makalesi buluntuları Orta Bizans dönemine bağlıyor. Özellikle mezar kirişlerindeki son ağaç halkaları MS 977 yılına uzanıyor.

Kısacası

Kısacası Ilgarini Mağarası, doğa yürüyüşü ile Bizans tarihini aynı rotada buluşturuyor. Ancak yol zorlu, bu yüzden rehber ve fener şart. Kalıntılara dokunmadan, iz bırakmadan gezin. Siz de mağaradan bir fotoğraf çektiyseniz bizimle paylaşın.