Petek Bal ile Süzme Bal Arasındaki Fark

Petek bal nedir?

Arılar nektarı önce kovan içinde olgunlaştırır. Kanat çırparak nemi azaltır ve gözleri doldurur. Ardından olgunlaşan gözün ağzını balmumuyla kapatır. Bu mühür, balın olgunlaştığının işaretidir. Sonra arıcı mühürlü peteği keser ve dilimler. Bal ısı görmez; süzgeçten de geçmez. Böylece polen, propolis ve balmumu dilimin içinde kalır. Balmumunu isterseniz çiğner, yutar ya da çıkarırsınız. Çiğnerken gelen aroma, peteğin imzasıdır. Örneğin çay yanında bir dilim petek, ayrı bir keyiftir. Nitekim Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği petek balı ayrı biçim sayar. Tebliğ ayrıca bala katkı eklemeyi yasaklar. Yani petekte gördüğünüz, arının ürettiği hâlidir. Kastamonu’nun bazı ilçe pazarlarında petek dilimi görebilirsiniz.

Süzme bal nedir?

Arıcı önce petek gözlerinin üstünü açar. Ardından çerçeveleri santrifüj makinesine yerleştirir. Makine dönerken bal gözlerden dışarı fırlar. Sonra arıcı balı süzgeçten geçirir ve kavanoza doldurur. Süzgeç, mum parçalarını ve yabancı maddeleri tutar. Yani süzme işlemi temizliktir; sahtelik değildir. Nitekim süzme bal Türkiye’de en yaygın bal biçimidir. Tebliğ, bala şeker şurubu ve su katmayı yasaklar. Ayrıca aroma ve renk değişikliği de yasaktır. Ancak çok ince filtre, polenin bir kısmını da alır. Böyle üretilen bal, filtre bal olur. Polen azaldığı için bu bal daha berrak görünür.

Şekerlenme hangi balda olur?

Şekerlenme, balın doğal kristalizasyonudur. Yani şekerlenen bal bozulmuş değildir. Bal, glukoz ve fruktoz karışımıdır. Glukoz oranı yüksekse kristaller çabuk oluşur. Bu yüzden çiçek balları erken şekerlenir. Öte yandan kestane balları geç şekerlenir. Petek balda da şekerlenme olabilir. Ancak göz içinde bunu fark etmek zordur. Şekerlenen süzme balı yeniden akışkan yapabilirsiniz. Kavanozun ağzını kapatıp ılık suda bekletin. Kaynar ısı ise enzimlere zarar verir. Bu nedenle ısıyı ölçülü tutun. Ayrıca balı serin, karanlık ve kuru bir dolapta saklayın. Güneş gören tezgâh kaliteyi bozar. Nemli kaşık ise balı bozar.

Sahte bal riski hangisinde yüksek?

Maalesef sahteciler süzme balı tercih eder. Çünkü likit bala şurup karıştırmak kolaydır. Böylece ucuz şurup, bal gibi satışa çıkar. Bu yüzden çok ucuz “süzme bal” önce şüphe uyandırır. Petek balın üretimi ise zordur. Arıların peteği kendisinin örmesi gerekir. Ancak petek de kesin güvence değildir. Şekerle beslenen kovan zayıf kaliteli bal üretir. Peki evdeki testler işe yarar mı? Hayır; su, kibrit ve sirke testleri yanıltır. Kesin sonuç ancak laboratuvar analizinden çıkar. C4 şeker ve enzim analizleri gerçek ayrımı verir. Bu yüzden tanıdık arıcıdan alın. Etikette üreticinin adı, adresi ve menşe bilgisi yazar. Ayrıca lot numarası da şarttır. Eksik etiketli kavanozdan uzak durun. Özellikle şüpheli kaynaklardan bal almayın.

Etikette neye bakmalı?

Etiket, güvenin ilk belgesidir. Önce ürün adını kontrol edin. Adı “bal” olmayan ürün bal değildir. Ardından üreticinin ya da işleticinin adını arayın. Adres ve menşe bilgisi de zorunludur. Lot numarası, izleme için şarttır. Ayrıca kilo ve son tüketim tarihine bakın. Bununla birlikte etiket tek başına yeterli değildir. Sahte üretici de etiket basabilir. Bu yüzden etiket, kaynağın güveniyle birlikte değerlidir. Öte yandan pahalı fiyat da güvence değildir. TSE damgalı ürün de seçenek arasındadır. Özellikle tanımadığınız markada fatura isteyin. Kısacası kaynağı tanıyın, etiketi okuyun, kıyas yapın.

Petek bal neden daha pahalı?

Petek balın fiyatı süzmeden yüksektir. Sebebi emek ve verim farkıdır. Arılar balmumu yapmak için bal harcar. Bu yüzden petek, kovana ciddi maliyet çıkarır. Ayrıca hasattan sonra arılar yeni petek örer. Süzme çerçevesi ise yıllarca hizmet verir. Böylece süzme üretimde birim maliyet düşer. Petekte verim de daha düşüktür. Dilimler kırılgandır; nakliye kayıp yaratır. Öte yandan talep az, emek çoktur. Sonuç olarak petek, sofralık bir zevk ürünüdür.

Hangisini seçmelisiniz?

Cevap kullanım amacınıza bağlıdır. Çay, tatlı ve günlük kullanım için süzme bal pratiktir. Sofrada aroma deneyimi ve hediye için petek öne çıkar. Örneğin misafir sofrasında petek dilimi fark yaratır. İkisini de sofraya koyabilirsiniz. Sabah süzme bal, hafta sonu petek dilimi. Sahtecilik endişeniz varsa tanıdık arıcıyı arayın. Bütçeniz darsa süzme bal ekonomik çözümdür. Bununla birlikte ikisi de gerçek baldır. Ancak ikisi de şeker içerir; ölçüyü elinizde tutun. Son olarak taze petek genelde yaz sonunda çıkar.

Kastamonu’da bal kültürü

Kastamonu, ormanlık yaylalarıyla arıcılığa elverişlidir. Yaz boyunca kovanlar yaylaya çıkar. Hasat genelde yaz sonunda biter. Bu yüzden sonbahar, taze balın pazarlara indiği mevsimdir. Özellikle ilçe pazarlarında arıcılar kendi kavanozlarını dizer. Buralarda petek dilimini de bulabilirsiniz. Bölgede orman ve çiçek balları öne çıkar. Örneğin üreticiyle konuşun; hasat tarihini sorun. Ayrıca ilçenizin bal fiyatını bize yazın. Bu veri, okurlara gerçek yol gösterici olur. Fotoğrafıyla gönderenleri de yazımızda anarız. Kısacası yayla, balın adresidir. Kastamonu’nun nesi meşhur sorusunun cevabı rehberimizde. Elma ekşisi ve üryani eriği yazılarımız da sofrayı tamamlar. Taşköprü sarımsağı yazımız ise ilçe mutfağını anlatır.

Merak Ettikleriniz

Petek balın balmumu yenir mi? Evet. Balmumunu çiğneyebilir, yutar ya da çıkarabilirsiniz. Gerisi tamamen zevk meselesidir.

Şekerlenen bal bozulmuş mudur? Hayır. Kristalizasyon doğal bir süreçtir. Örneğin kavanozu ılık suda bekletin, bal akışkanlaşır.

Bebeklere bal verilebilir mi? Bir yaşından küçük bebeklere bal vermeyin. Çünkü risk, bebek botulizmidir.

Evde sahte bal testi işe yarar mı? Yaramaz. Su ve kibrit testleri yanıltır. Kesin cevap ancak laboratuvar analizinden çıkar.

Bal buzdolabında saklanır mı? Gerekmez. Öncelikle serin ve karanlık bir dolap yeterlidir. Soğuk ortam şekerlenmeyi hızlandırabilir.