Okka Nedir? 1 Okka Kaç Kilo, Kaç Dirhem?
Okka nedir? 1 okka kaç kilo (1.282 g), kaç dirhem (400), eski ölçüler (dirhem, batman, kantar), 1931 inkılap ve köyde okka ile tartılanlar.

Okka Nedir? 1 Okka Kaç Kilo, Kaç Dirhem? Eski Ölçüler
Okka nedir sorusu, hem köy yaşamından hatırlayanlar hem de okul ödevi için araştıran öğrenciler tarafından sıkça karşımıza çıkar. Bu çerçevede okka, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kadar kullandığımız bir ağırlık ölçü birimidir. Özellikle 1 okka 1.282 gram ve 400 dirheme eşittir. Bu yazıda okkanın ne demek olduğunu, eski ölçüler arasındaki yerini ve 1931’de metrik sisteme geçişi bir araya getirdik.
Okka Ne Demek?
Okka Osmanlı İmparatorluğu’nda kullandığımız bir ağırlık ölçü birimidir. Öncelikle TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre okkayı 400 dirheme eşit bir ağırlık birimi olarak tanımlarız. Ayrıca “kıyye” veya “vukiyye” adlarıyla da biliriz.
Okka kelimesinin özellikleri:
- Anlam: 400 dirhem = 1.282 gram.
- Diğer adları: Kıyye, vukiyye.
- Köken: Osmanlıca “vukiyye” kelimesinden Türkçeleşmiştir.
- Sembol: Osmanlıca’da اوقه olarak yazılır.
Özellikle okka kelimesi köylerde “bir okka bal” veya “iki okka tereyağı” gibi ifadelerle hala yaşar. Bu yüzden eski kuşaklar arasında yaygın bir kelimedir.
Ayrıca TDK’ya göre okka “eski ağırlık ölçü birimi” olarak geçer. Bu çerçevede bugün resmi olarak kullanmayız; fakat halk arasında söylenmeye devam eder.
1 Okka Kaç Gram ve Kaç Dirhem?
1 okka 1.282 gram ve 400 dirheme eşittir. Öncelikle TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1 okkayı standart olarak 1,282945 kg olarak belirleriz. Ayrıca 400 dirhem 1 okkaya eşittir.
Okka dönüşümleri:
- 1 okka = 1.282 gram (yaklaşık 1,28 kg).
- 1 okka = 400 dirhem.
- 1 dirhem = yaklaşık 3,207 gram.
- 1 okka = 4 lidre.
- 1 okka = 6 ukıyye.
Özellikle okka yaklaşık 1,28 kg olduğu için günlük hayatta “bir kilo yirmi sekiz” diye düşünürüz. Bu yüzden “bir okka bal” dediğimizde yaklaşık 1,28 kg bal anlamına gelir.
Ayrıca Osmanlı tarihi boyunca farklı bölgelerde farklı okka ölçüleri kullanırdık. Örneğin İzmir’de okkayı 380 dirhem (1.219 gr) iken İstanbul’da 400 dirhem (1.282 gr) olarak kullanırdık.
Eski Ölçüler Arasında Okka (Dirhem, Batman, Kantar)
Okka Osmanlı’nın eski ölçü sistemi içinde dirhem, batman ve kantar ile birlikte yer alır. Öncelikle bu ölçülerin hepsi birbirine bağlıdır. Ayrıca okka bu sistemin orta ölçeğidir.
Eski ağırlık ölçüleri:
- Dirhem: Yaklaşık 3,207 gram (en küçük birim).
- Miskal: 1,5 dirhem = yaklaşık 4,807 gram.
- Okka: 400 dirhem = 1,282 kg.
- Batman: 6 okka = yaklaşık 7,697 kg.
- Kantar: 44 okka = yaklaşık 56,449 kg.
- Çeki: 4 kantar = yaklaşık 225,8 kg.
Özellikle okka bu sistemin orta noktasıdır. Bu yüzden küçük tartımlarda dirhem, orta tartımlarda okka, büyük tartımlarda kantar kullanırdık.
Ayrıca bu ölçüleri 1931’de metrik sistem (gram, kilogram, ton) ile değiştirdik. Bu çerçevede bugün sadece kilogram kullanırız.
Okka Ne Zaman Kaldırdık? (1931 Metrik Sistem, Inkılap)
Okkayı 26 Mart 1931’de çıkarılan Ölçüler Kanunu ile kaldırdık. Öncelikle TBMM bu kanunu kabul etti ve eski ölçülerin yerini metrik sistem aldı. Ayrıca 1 Ocak 1933’te metrik sistem resmen yürürlüğe girdi.
Okkanın kaldırılma süreci:
- 1869: Osmanlı’da ilk metrik sistem kabulü (uygulama zayıf).
- 26 Mart 1931: Ölçüler Kanunu TBMM’de kabul edildi.
- 1 Ocak 1933: Metrik sistem resmen yürürlüğe girdi.
- Sonuç: Okka, dirhem, arşın, endaze yerine gram, kilogram, metre geçti.
Özellikle bu değişiklik Atatürk’ün inkılaplarından biridir. Bu yüzden okul ödevlerinde “ölçü inkılabı” konusu olarak yer alır.
Ayrıca bu inkılap ile birlikte uzunluk ölçüsü olan arşın yerine metre, ağırlık ölçüsü olan okka yerine kilogram geçti. Bu çerçevede Türkiye modern dünyaya ölçü standardında uyum sağladı.
Köyde Okka İle Neler Tartardık
Köyde okka ile birçok ürünü tartardık. Öncelikle tarım ve hayvancılık ürünlerini okka ile ölçerdik. Ayrıca pazaryerlerinde ve düğünlerde okkayı standart ölçü olarak kullanırdık.
Okka ile tartılan ürünler:
- Tereyağı: “Bir okka tereyağı” en yaygın ifade.
- Bal: “İki okka bal” köy pazarında satış ölçüsü.
- Peynir: “Üç okka peynir” gibi satışlarda.
- Un ve bulgur: Evde un ve bulgur tartımında.
- Yün: Koyun yününü okka ile tartardık.
- Et: Kasapta et tartımında okka kullanırdık.
Özellikle “bir okka” dediğimizde yaklaşık 1,28 kg anlarız. Bu yüzden köylü bu ölçüye alışkındı.
Ayrıca çıkrık nedir yazımızda köy eşyalarından çıkrığı anlattık. Bu çerçevede okka da köy yaşamının bir parçasıydı.
Kastamonu’da Bugün De Duyduğumuz Eski Ölçüler
Kastamonu’da bugün de yaşlılar arasında eski ölçü ifadeleri duyulur. Öncelikle Kastamonu pazarlarında “bir okka bal” veya “yarım okka tereyağı” gibi ifadeleri hala duyarız. Ayrıca bu ifadeler eski kuşakların dilinde yaşıyor.
Kastamonu’da duyduğumuz eski ölçü ifadeleri:
- “Bir okka bal”: Yaklaşık 1,28 kg bal.
- “İki okka peynir”: Yaklaşık 2,56 kg peynir.
- “Yarım okka”: Yaklaşık 640 gram.
- “Bir batman”: Yaklaşık 7,7 kg (çok az kullanılır).
- “Bir dirhem”: Yaklaşık 3,2 gram (takı ve altın için).
Özellikle “Kastamonu nesi meşhur” merkez yazımızda Kastamonu’nun ürünlerini anlattık. Bu çerçevede Kastamonu’da bal, peynir ve tereyağı gibi ürünleri eski ölçüyle satarlardı.
Ayrıca Daday gezilecek yerler yazımızda Daday’ın kırsal kültürüne değindik. Bu yüzden Kastamonu köylerinde eski ölçülerin izlerini görmek mümkün.
Diğer Yazılarımız
37haber olarak köy eşyası ve eski kelimeler kolonu hazırlıyoruz. Öncelikle çıkrık nedir yazımızda çıkrığın ne işe yaradığını anlattık. Ayrıca “Kastamonu nesi meşhur” merkez sayfamız Kastamonu’nun kültürel atlasını sunar.
Bunun yanı sıra Daday gezilecek yerler yazımız Daday’ın kırsal yaşamını içerir. Dolayısıyla köy kültürü ve eski kelimeler arayan okuyucularımız geniş bir yelpaze bulur.
Merak Ettikleriniz
Okka nedir?
Okka Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kadar kullandığımız bir ağırlık ölçü birimidir. Özellikle 1 okka 1.282 gram ve 400 dirheme eşittir.
1 okka kaç kilo?
1 okka yaklaşık 1,28 kilogramdır (1.282 gram). Ayrıca 400 dirheme eşittir.
1 okka kaç dirhem?
1 okka 400 dirheme eşittir. Ayrıca 1 dirhem yaklaşık 3,207 gramdır.
Okka ne zaman kaldırıldı?
Okkayı 26 Mart 1931’de çıkarılan Ölçüler Kanunu ile kaldırdık. Ayrıca 1 Ocak 1933’te metrik sistem resmen yürürlüğe girdi.
Batman kaç okka?
1 batman 6 okkaya eşittir. Ayrıca 1 batman yaklaşık 7,697 kilogramdır.
Kantar kaç okka?
1 kantar 44 okkaya eşittir. Ayrıca 1 kantar yaklaşık 56,449 kilogramdır.
Köyde okka ile ne tartardık?
Köyde tereyağı, bal, peynir, un, bulgur ve yünü okka ile tartardık. Özellikle “bir okka bal” en yaygın ifadelerden biridir.
Okka inkılap konusu mu?
Evet. 26 Mart 1931 Ölçüler Kanunu Atatürk’ün inkılaplarından biridir. Ayrıca okul ödevlerinde “ölçü inkılabı” olarak işlenir.