Mantar Zehirlenmesi Belirtileri: İlk Yardım ve Doğru Bilinen 9 Yanlış

Mantar zehirlenmesi belirtileri genellikle mantarı yedikten sonraki ilk saatlerde başlıyor: bulantı, kusma, baş dönmesi ve bulanık görme. Ancak en tehlikeli mantar türlerinde belirtiler 6 saatten sonra çıkıyor. Bu yüzden geç başlayan belirtiler daha ciddi bir tabloya işaret ediyor. Mantar yedikten sonra şikâyetiniz başlarsa vakit kaybetmeden en yakın hastaneye gidin. Ayrıca 7/24 hizmet veren 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.

Aslında yağışlı sonbahar günleri, ormanlarda mantarın en çok çıktığı dönem. Özellikle Kastamonu gibi ormanlık illerde pek çok kişi bu günlerde mantar toplamaya çıkıyor. Ancak Sağlık Bakanlığı, doğada yetişen mantarları kesinlikle yememe uyarısı yapıyor. Bu rehberde belirtileri, ilk yardımı ve doğru bilinen yanlışları anlatıyoruz.

Mantar Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?

Sağlık Bakanlığı belirtileri iki grupta topluyor. Çünkü belirtilerin ne zaman başladığı, durumun ciddiyetini gösteriyor.

İlk 2 saatte çıkan belirtiler

• Sersemlik ve uyku hali
• Tansiyon düşüklüğü
• Bulanık görme
• Yüzde ve boyunda kızarıklık
• Ağızda metalik tat
• Bulantı, kusma ve terleme

6 saatten sonra çıkan belirtiler

• Bulantı, kusma ve ishal
• Ateş ve çarpıntı
• Karın ağrısı
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonlarında bozulma

Sağlık Bakanlığı’na göre bazı türler ölüme de yol açıyor.

Belirtilerin Geç Başlaması Neden Daha Tehlikeli?

Türkiye’deki ölümcül mantar zehirlenmelerinin büyük kısmının sebebi tek bir tür: halk arasında “köy göçüren” ya da “ölüm meleği” diye bilinen Amanita phalloides. Uzmanlara göre bu tür, ölümcül vakaların yaklaşık yüzde 90–95’inden sorumlu.

Üstelik bu mantarın zehri sinsi. Çünkü belirtiler genellikle 6 ile 24 saat sonra başlıyor. Örneğin kişi ilk saatlerde kendini iyi hissediyor. Ancak bu sırada zehir karaciğere zarar vermeye başlıyor. Bu yüzden mantar yedikten saatler sonra bile mide şikâyeti başlarsa bunu hafife almayın.

Öte yandan Türkiye’deki bir çalışma, vakaların yaklaşık yüzde 98’inde belirtilerin ilk 6 saatte başladığını gösteriyor. Yani geç başlayan vakalar nadir ama çok daha ölümcül.

Mantar Zehirlenmesinde İlk Yardım: Ne Yapmalı?

Mantar yedikten sonra şikâyetiniz başlarsa şu adımları izleyin:

1. Hemen hastaneye gidin. Belirtilerin geçmesini beklemeyin. Sağlık Bakanlığı’na göre hastanelerde panzehirler hazır bekliyor.
2. 114’ü arayın. Ulusal Zehir Danışma Merkezi 7 gün 24 saat ücretsiz danışmanlık veriyor.
3. Aynı mantarı yiyen herkesi uyarın. Belirtisi olmasa bile onlar da doktora gitsin.
4. Mantardan bir parça saklayın. Artan mantar ya da yemek, doktorun türü anlamasına yardım eder.
5. Doktora ayrıntı verin. Belirtilerin ne zaman başladığını, kaç öğün yediğinizi ve mantarı nasıl pişirdiğinizi anlatın. Son 72 saatte alkol aldıysanız bunu da söyleyin.

Ayrıca evde ilaç ya da yoğurt, ayran gibi çözümler denemeyin. Çünkü bunlar zehri etkisiz hâle getirmiyor ve tedaviyi geciktiriyor.

Doğru Bilinen 9 Yanlış

Aslında zehirli mantarı evde ayırt etmenin güvenli bir yolu yok. Uzmanlara göre şu bilgilerin hepsi yanlış:

1. “Gümüş kaşık kararırsa mantar zehirlidir.” Yanlış. Çünkü kaşığın rengi mantarın zehirli olup olmadığını göstermez.
2. “Pişirince zehri gider.” Yanlış. Çünkü en tehlikeli mantarların zehri pişince de etkisini koruyor.
3. “Kuru mantar güvenlidir.” Yanlış. Aynı şekilde kurutmak da zehri yok etmiyor.
4. “Tuzlu ya da sirkeli suda kaynatınca zararsız olur.” Yanlış. Aslında bu yöntem zehri gidermiyor.
5. “Böceğin ya da salyangozun yediği mantar zararsızdır.” Yanlış. İnsanla hayvanın vücudu farklı çalışıyor.
6. “Zehirli mantar kötü kokar ya da acı olur.” Yanlış. Aksine bazı ölümcül türlerin tadı ve kokusu hoş.
7. “Çayırda ya da ağaçta biten mantar güvenlidir.” Yanlış. Çünkü yetiştiği yer, mantarın güvenli olduğunu göstermiyor.
8. “Zehirli mantarla yemeklik mantar ayrı yerlerde biter.” Yanlış. Nitekim ikisi yan yana çıkıyor.
9. “Yoğurt ya da ayranla yersen bir şey olmaz.” Yanlış. Bu yöntem de zehri etkisiz hâle getirmiyor.

Yani mantarın zehirli olup olmadığını evde ya da tarlada anlamanın güvenli bir yolu yok.

Mantar Tüketirken Nelere Dikkat Etmeli?

Sağlık Bakanlığı’nın önerileri şunlar:

• Doğada yetişen mantarı yemeyin. Bakanlık bu konuda net: Yabani mantarı kesinlikle yemeyin.
• Kültür mantarını tercih edin. Ayrıca bandrollü ve paketli ürünleri seçin.
• Etikete bakın. Paketin üzerinde tüketici bilgilerinin olduğundan emin olun.
• Mantarı çiğ yemeyin. Çünkü kültür mantarında bile bazı mikroorganizmalar mide rahatsızlığı yapabiliyor.

Bunun yanında “bu mantarı köyde hep yiyoruz” düşüncesine de güvenmeyin. Uzmanlar, yerel adlara bakarak mantar seçmemeyi öneriyor. Çünkü yöresel adlar mantarın türünü doğru göstermiyor.

Merak Ettikleriniz

Mantar zehirlenmesi belirtileri kaç saatte başlar?

Çoğu vakada belirtiler ilk 2–6 saatte başlıyor. Ancak en tehlikeli türlerde belirtiler 6–24 saat sonra çıkıyor.

Mantar zehirlenmesinde ne yapmalı?

Vakit kaybetmeden en yakın hastaneye gidin. Ayrıca 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.

Zehirli mantar pişince zararsız olur mu?

Hayır. En tehlikeli mantarların zehri pişirmeye, kurutmaya ve kaynatmaya dayanıklı.

Gümüş kaşık zehirli mantarı gösterir mi?

Hayır. Bu yaygın bir söylenti ama bilimsel bir dayanağı yok.

114 nedir?

114, Sağlık Bakanlığı’nın Ulusal Zehir Danışma Merkezi’nin numarası. Merkez 7 gün 24 saat hizmet veriyor.

Kısacası

Mantar zehirlenmesi belirtileri bulantı, kusma, baş dönmesi ve bulanık görmeyle başlıyor. Ancak en tehlikeli türlerde belirtiler 6 saatten sonra çıkıyor. Bu yüzden doğada yetişen mantarı yemeyin. Gümüş kaşık, pişirme ya da kurutma gibi yöntemler zehri ayırt etmiyor. Mantar yedikten sonra şikâyetiniz başlarsa hemen hastaneye gidin ve 114’ü arayın.

Yasal uyarı: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşıyor. 37haber olarak paylaştığımız bilgiler tıbbi tavsiye, teşhis ya da tedavi yerine geçmez. Bilgileri Sağlık Bakanlığı ve uzman kaynaklarından derledik. Ancak sağlığınızla ilgili her kararı mutlaka bir hekime danışarak verin. Mantar zehirlenmesi şüphesinde vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna gidin ve 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın. Bu içeriğe dayanarak verdiğiniz kararların sonuçlarından 37haber sorumluluk kabul etmez.