Elif Boyner’in Boynundaki Zarafet: Tosya Kıstısı, Bir Takıdan Fazlası

Dede yurdu Tosya Suluca köyünüziyaret eden İşadamı Cem Boyner’in kızı Elif Boyner’in boynunda taşıdığı zarif ziynet, yalnızca bir aksesuar değil; Kastamonu’nun Tosya ilçesinden günümüze uzanan, el emeğiyle yoğrulmuş güçlü bir kültürel mirasın simgesi: Tosya Kıstısı.

Tosya Kıstısı Nedir?

Tosya Kıstısı, Türkiye’nin Kastamonu iline bağlı Tosya ilçesine özgü, tamamı el işçiliğiyle üretilen geleneksel bir gerdanlıktır. Mahreç işareti kapsamında tescillenmiş olan bu takı; üretim tekniği, motifleri ve kullanım biçimiyle bölgeyle özdeşleşmiş nadide bir el sanatı ürünüdür. Sıradan bir mücevher olmanın ötesinde, Tosya’nın kimliğini taşıyan somut bir kültür unsurudur.

Tarihi 200 yıl öncesine dayanan ve Tosyalı Rum ustalardan kazandırılmış bir takı sanatı olan Tosya Kıstısı artık Tosya adıyla tescillenmiş.
*Paflagonya bölgesi kazı buluntularına bakıp bu motifin izi aranmalı kesinlikle antik dönemle bağlantısı çıkacaktır. Gerçekten muazzam eser.

Tosya Kıstısı

Coğrafi Tanım ve Üretim Sınırı

Tosya Kıstısı yalnızca Kastamonu’nun Tosya ilçesi sınırları içinde üretilebilir. Üretimin tüm aşamalarının bu coğrafyada gerçekleşmesi zorunludur. “Tosya Kıstısı” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün veya ambalajının üzerinde yer almalı; aksi hâlde üretim yapılan işletmede görünür biçimde bulundurulmalıdır. Bu şart, ürünün özgünlüğünü ve yöresel bağını güvence altına alır.

Yapı ve Teknik Özellikler

Tosya Kıstısı’nı benzer gerdanlıklardan ayıran pek çok teknik detay bulunur:

• Malzeme: 22 ayar altın kullanılır; bazı varyasyonlarda gümüş kaynak destekli üretim yapılır.

• Parça Sayısı: Geleneksel örneklerde genellikle 33 ayak ve 34–58 kement yer alır. Usta işçilikle üretilen bazı örneklerde parça sayısı 465’e kadar çıkabilir.

• Ayak Motifi: Yaklaşık 2 cm uzunluğunda, balık biçimli motiflerdir; kıstının ana karakterini oluşturur.

• Kement Motifi: Fiyonk şeklinde, yaklaşık 1 cm uzunluğundadır ve ayakları boyunda sabitler.

• İki Yüzlülük: Her iki yüzü de motiflidir; bu özellik Tosya Kıstısı’nı özgün kılar.

• İnci Dizimi: Kementler incilerle dizilir; montaj halkaları yıpranmayı önler.

Üretim Süreci: Sabır ve Ustalık

Tosya Kıstısı’nın üretimi yoğun emek ve zaman gerektirir:

1. 22 ayar altın potada eritilir.

2. Altın, yaklaşık 6–6,5 mikron kalınlığında levha hâline getirilir.

3. Ayak ve kement kalıpları önce kurşun yüzeye, ardından altın levhaya çakılır.

4. Fazlalıklar kesilir; parçalar fırçalanır ve zımparalanır.

5. Gümüş kaynak ya da toz kaynakla içler doldurulur.

6. Parçalar sürgüç teliyle sabitlenip kaynatılır.

7. Delikler açılır; fişek halkalarla bağlantılar sağlanır.

8. Temizleme ve tesviye sonrası incilerle dizim yapılır.

9. Son montajla motifler tamamlanır.

Bu zahmetli süreç nedeniyle bir Tosya Kıstısı’nın yapımı yaklaşık 25 gün sürer.

Kültürel Bağlam ve Miras Niteliği

Tosya Kıstısı, yörede çeyiz geleneğinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Her gelin için kıstı edinmek toplumsal bir âdet kabul edilir; bu ziynet anneden kıza miras bırakılır. Düğünlerde yöresel kıyafeti tamamlayan başlıca unsurlardan biridir. Bu yönüyle Tosya Kıstısı, yalnızca estetik bir takı değil; kültürel kimliğin somut bir ifadesidir.

Denetim ve Kontrol Mekanizması

Ürünün standartlara uygunluğunu sağlamak amacıyla denetimler, Tosya Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda oluşturulan beş kişilik bir mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda en az bir kez yapılır; ihbar hâlinde ise her zaman gerçekleştirilebilir.

Ata yurdu Tosya’yı ziyaret eden Elif Boyner’in boynunda dikkat çeken Tosya Kıstısı, modern görünürlüğüyle kadim bir geleneği buluşturuyor. Yüzyıllardır süregelen bu el sanatı, bugün hâlâ Tosya’nın ustalarının ellerinde hayat bulmaya devam ediyor. Kastamonu Haber ekibimiz, bu eşsiz mirasın yaşatılmasını ve tanıtılmasını önemle takip ediyor.