Bed-i Besmele Nedir? Çocukların Okula Besmeleyle Başladığı Âmin Alayı

Bed-i Besmele, Osmanlı döneminde okula yeni başlayan çocuk için yapılan bir törendi. Halk bu törene âmin alayı da diyordu. Çocuk o gün besmeleyle ilk dersini alıyor, mahalle de bu sevince ortak oluyordu. Üstelik bu gelenek bugün okullarda ve Kur’an kurslarında yeniden yaşıyor.

Aşağıda törenin nasıl yapıldığını TDV İslâm Ansiklopedisi’ne dayanarak anlattık. Ayrıca bugün nasıl yaşatıldığını da ekledik.

Bed-i Besmele Nedir?

Bed’, Arapçada başlamak anlamına geliyor. Yani Bed-i Besmele, besmeleyle başlamak demek. Nitekim çocuk, okuma hayatına besmele çekerek adım atıyordu.

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu törenin ne zaman başladığı kesin olarak bilinmiyor. Ancak halk ona âmin alayı derdi. Ayrıca bed’-i besmele cemiyeti adını da kullanırlardı.

Bed-i Besmele Töreninde Neler Olurdu?

Hangi günler yapılırdı?

Aileler töreni genellikle kandil, pazartesi ya da perşembe günlerine denk getirirdi. Ayrıca bir gün önceden mektebin hocasına haber gönderirlerdi.

Âmin alayı nasıl yürürdü?

Tören günü hoca, öğrencilerini sıraya dizerdi. Öndeki çocuklar koro hâlinde ilahiler okurdu. Arkadakiler ise beyit aralarında hep birlikte âmin diye seslenirdi. Böylece neşeli bir kafile çocuğun evine doğru yürürdü.

Aile tanınmış biriyse komşu mekteplerin hocaları ve öğrencileri de törene katılırdı. Özellikle İstanbul’daki aileler, çocuğu törenden önce Eyüp Sultan’a götürüp dua ederdi.

Çocuk mektebe nasıl giderdi?

Alay eve varınca hoca dua eder, herkes âmin derdi. Ardından çocuk süslü bir arabaya ya da midilli dedikleri küçük bir ata binerdi.

Kafilenin önünde iki kişi, atlas yastıklar üzerinde cüz kesesini ve elifbayı taşırdı. Arkalarında ise çocuğun minderi ve rahlesi gelirdi. Sonra hoca, ilahiciler ve âminciler yürürdü. Son olarak aile, davetliler ve mahalleli kafileye katılırdı.

İlk ders ve kapanış

Kafile sokaklarda bir süre dolaştıktan sonra mektebe ulaşırdı. Çocuk hocasından ilk dersini alır, ardından hocasının ve davetlilerin elini öperdi. Sonra öğrencilerden biri aşr-ı şerif okurdu. Son olarak hocanın duasıyla tören biterdi.

Bazen ilk ders mektepte değil, çocuğun evinde verilirdi. Ayrıca tören sonunda ailenin hazırladığı yemekler yenir, hocaya ve çocuklara hediyeler dağıtılırdı.

Çocuk Kaç Yaşında Okula Başlardı?

Küre Ansiklopedisi’ne göre mahalle mektebine başlama yaşı dört yaş, dört ay, dört gündü. Bu yüzden Bed-i Besmele çoğu zaman bu yaştaki çocuklar için yapılırdı.

TDV İslâm Ansiklopedisi ise törenin önemli bir eğitim değeri taşıdığını vurguluyor. Çünkü bu coşku, çocuklarda büyük bir okuma isteği uyandırıyordu.

Bed-i Besmele Bugün Nasıl Yaşatılıyor?

Bugün birçok okul ve Kur’an kursu bu geleneği yeniden canlandırıyor. Örneğin bu hafta Kütahya’da ve İstanbul Maltepe’de minikler için törenler yapıldı. Ayrıca yurt dışındaki Türk camileri de yeni eğitim yılında benzer törenler düzenliyor.

Günümüzdeki törenlerde genellikle Kur’an tilaveti, ilahiler ve kısa sureler var. Ancak bu törenlerin tek bir resmî programı yok. Bu yüzden içerik okuldan okula değişebiliyor.

Kastamonu’da Kur’an eğitimine dair gelenekler

Kastamonu’da Kur’an eğitimini taçlandıran bir başka güzel gelenek de hafızlık icazet törenleri. Örneğin Tosya’daki hafızlık icazet merasimini ve Seydiler’de 43 öğrencinin icazet törenini haberleştirmiştik. Ayrıca besmelenin anlamını besmelenin fazileti yazımızda bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bed-i Besmele ne demek?

Besmeleyle başlamak anlamına geliyor. Çünkü bed’ kelimesi Arapçada başlamak demek.

Bu törene neden âmin alayı denir?

Kafiledeki çocuklar ilahilerin arasında hep birlikte âmin diye seslenirdi. Adı buradan geliyor.

Bed-i Besmele hangi günlerde yapılırdı?

Aileler töreni genellikle kandil, pazartesi ya da perşembe günü yapardı.

Kısacası

Bed-i Besmele, çocuğun okula besmeleyle başladığı eski bir Osmanlı töreniydi. Mahalle ilahilerle, âmin sesleriyle ve hediyelerle bu sevince ortak olurdu. Bugün de okullar ve Kur’an kursları bu güzel geleneği yaşatıyor. Siz de çocuğunuzun Bed-i Besmele fotoğrafını bize gönderebilirsiniz.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Âmin Alayı” maddesi