Taşköprü’nün Nesi Meşhur? Pompeiopolis’ten Sarımsağa 2 Bin Yıllık Tarihi İlçe
Taşköprü’nün nesi meşhur? Paflagonya başkenti Pompeiopolis, 1366 tarihli taş köprü, kaya mezarları, tescilli sarımsak ve kuyu kebabı bu rehberde.
Taşköprü’nün nesi meşhur diye sorarsanız, cevap iki bin yılı aşan bir tarih. Çünkü ilçede Roma döneminin Paflagonya başkenti Pompeiopolis var. Ayrıca ilçeye adını veren taş köprü de burada. Bunun yanı sıra kaya mezarları ve iki tescilli lezzet de Taşköprü’nün kimliğini oluşturuyor.
Bu rehberde Taşköprü’yü tarihiyle, yapılarıyla ve sofrasıyla anlatıyoruz. Üstelik her bilginin kaynağını tek tek kontrol ettik.
Taşköprü’nün Nesi Meşhur? Kısa Cevap
- Pompeiopolis: Romalı komutan Pompeius’un kurduğu antik kent, bir dönem Paflagonya’nın başkentiydi.
- Tarihi taş köprü: Gökırmak üzerindeki köprü, ilçeye adını veriyor.
- Kaya mezarları: Donalar köyündeki Kalekapı Kaya Mezarı yaklaşık 2.700 yaşında.
- Taşköprü sarımsağı: 2009’dan beri menşe adıyla tescilli.
- Kuyu kebabı: Toprak kuyuda pişen, mahreç işaretli kuzu eti.
Kastamonu’nun 20 ilçesini tek yazıda merak ediyorsanız Kastamonu’nun nesi meşhur rehberimize de göz atın.
Paflagonya’nın Kalbinde: Taşköprü’nün Tarihi
Taşköprü’nün geçmişi Roma’dan da eskiye uzanıyor. Örneğin Küre Ansiklopedi, Kızılcaören yakınındaki Paleolitik taş aletlere dikkat çekiyor. Ardından Neolitik çağdan Demir Çağı’na kadar yerleşim izleri geliyor.
Antik çağda bu bölgenin adı Paflagonya’ydı. Paflagonyalılar ölüleri için kayalara anıt mezarlar oyuyordu. Nitekim bu mezarların bazıları bugün de Taşköprü çevresinde ayakta.
Sonra sahneye Roma çıkıyor. Kaynakların çoğuna göre Romalı komutan Pompeius, MÖ 64 civarında buraya bir kent kurdu. Kente de kendi adını verdi: Pompeiopolis. Roma İmparatorluk döneminde ise kent, Paflagonya eyaletinin başkenti oldu.
Ortaçağda bölge Türk yönetimine geçti. Küre Ansiklopedi’ye göre Selçuklu uç beyi Hüsameddin Çoban Bey, bölgeyi 1213’te fethetti. Ardından Çobanoğulları ve Candaroğulları dönemi geldi. Özellikle bu iki beylik, ilçeye cami, tekke ve türbe kazandırdı.
Osmanlı dönemi ise 1460’ta başlıyor. Aynı kaynağa göre Taşköprü 1868’de ilçe, 1869’da belediye oldu. Hatta 1935’te ilçe kendi hidroelektrik santraline kavuştu. Yani Taşköprü, Cumhuriyet’in ilk yıllarında bile döneminin ilerisindeydi.
Pompeiopolis Antik Kenti: Paflagonya’nın Başkenti
Pompeiopolis, ilçe merkezinin yanındaki Zımbıllı Tepe’de yer alıyor. Nitekim kent, Roma döneminde Paflagonya eyaletinin başkentiydi. Geç Antik Çağ’da ise bir piskoposluk merkezi olarak öne çıktı.
Ancak kentin yolculuğu kolay olmadı. Çünkü kazı başkanı Doç. Dr. Mevlüt Eliüşük’e göre sonraki yüzyıllarda alanı kireç ve taş ocağı olarak kullandılar. Bu yüzden pek çok yapı ağır hasar gördü.
Kazılar ve Son Buluntular
Kazılar 2006’da başladı. Bugün çalışmaları Karabük Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mevlüt Eliüşük yönetiyor. Ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Taşköprü Belediyesi kazıyı destekliyor.
Son yıllarda ekip önemli yapıları gün yüzüne çıkardı. Örneğin tiyatro ile yanındaki odeonun kazısını tamamladı. Eliüşük’e göre tiyatrodaki İmparator Commodus heykeli MS 186 tarihine işaret ediyor. Böylece tiyatro, Paflagonya’da kesin tarihli bir yapı haline geldi.
Eylül 2026’da ise büyük bir haber geldi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, bazilikada yaklaşık 105 metrekarelik bir taban mozaiğini duyurdu. Bakanlığın paylaştığı bilgiye göre mozaik MS 4. yüzyıla ait ve geometrik desenli. Ayrıca ekip aynı sezonda MS 2. yüzyıldan kalma bir Eros başı buldu.
Bunun yanı sıra kentte bir martyrion, yani Hristiyan şehitliği var. Nitekim Eliüşük, Ekim 2025’te yeni verilerin bunu gösterdiğini söyledi. Bu yüzden kent, ileride inanç turizminin de rotasına girebilir.
Roma Villası ve Mozaikleri
Kentin en etkileyici yapılarından biri Roma villası. Eliüşük’e göre villa yaklaşık 47 metre genişliğinde ve 35 metre derinliğinde. Ayrıca yapı, MS 200’lerden 6. yüzyıla kadar kullanımdaydı.
Villanın tabanında farklı dönemlerden mozaikler var. Örneğin 5. yüzyıla ait geometrik desenler bugünün halılarını andırıyor. Ancak en önemlisi, 2. yüzyıldan kalma figürlü bir balık avı sahnesi. Ekip, hasar gören mozaikleri laboratuvara taşıyıp koruma altına aldı. Amaç, onları yeniden yerine koymak.
Kentte bir de güneş saati var. Kastamonu Üniversitesi’nden bir ekip, 2021’de gün yüzüne çıkan kase tipi güneş saatini dijital ortama aktarıyor. Üstelik TÜBİTAK bu projeyi destekliyor.
Pompeiopolis’i Gezebilir misiniz?
Taşköprü Belediye Başkanı Hüseyin Arslan’a göre alan ören yeri statüsü kazandı. Ayrıca belediye ile Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı (KUZKA) bir proje hazırladı. Projede karşılama merkezi, sergi alanları ve yürüyüş yolları var. Plana göre rota villadan bazilikaya, oradan tiyatro ve odeona uzanıyor.
Yine de ziyaret saatleri için gitmeden önce belediyeyi aramanızı öneririz. Öte yandan bazı mozaikler Kastamonu Arkeoloji Müzesi’nde sergide.
Kültür ve sanat da antik kente dönüyor. Örneğin belediye ile Dünya Mirası Kastamonu İnisiyatifi Derneği yeni bir festival hazırlıyor. Adı Pompeiopolis Müzik ve Tiyatro Festivali. Üstelik 2025’teki hazırlık etkinliğinde Kastamonu doğumlu bestekâr Erol Sayan’ın bir eseri de yer aldı.
Tarihi Taş Köprü: İlçeye Adını Veren Yapı
İlçe adını Gökırmak üzerindeki tarihi taş köprüden alıyor. Yaygın anlatıma göre Yağmur Bey oğlu Ali Bey, köprüyü 1366’da Candaroğlu Celaleddin Bayezid adına yaptırdı. Nitekim Küre Ansiklopedi de bu tarihi veriyor.
Ancak köprünün üzerinde bir kitabe yok. Bu yüzden yapım tarihi hâlâ tartışmalı. Üstelik 2018’deki restorasyon yeni bir soru doğurdu. Çünkü ustalar, orta taşlardan birinde üstü kapalı bir haç işareti fark etti.
Kent Tarihi Müzesi Müdürü ve arkeolog Barış Sağıroğlu’na göre bu iz, köprünün geçmişini değiştiriyor. Yani köprü, Candaroğulları’ndan daha eskiye, belki Roma dönemine uzanabilir. Yine de bu bir olasılık, kesin bir sonuç değil.
Kaynaklar köprüyü genellikle yedi kemerli olarak anlatıyor. Ancak uzunluk ve göz sayısında birbirini tutmayan rakamlar dolaşıyor. Bu yüzden köprüyü kendi gözünüzle görmenizi öneririz.
Bugün köprü, ilçenin buluşma noktası. Örneğin belediye, Ağustos 2026’daki 36. Uluslararası Kültür ve Sarımsak Festivali’nin açılışını burada yaptı. Üstelik köprünün karşısında Pompeiopolis’in Zımbıllı Tepe’si yükseliyor. Böylece iki bin yıllık tarih aynı karede buluşuyor.
Kaya Mezarları: Paflagonyalıların İmzası
Taşköprü çevresi, Paflagonya kaya mezarları açısından çok zengin. En ünlüsü ise Donalar köyündeki Kalekapı Kaya Mezarı. Bazı kaynaklarda Donalar Kaya Mezarı adıyla da geçiyor.
Anıt, yerden yaklaşık 10 metre yükseklikteki sarp bir kayada duruyor. Ayrıca yaklaşık 10’a 15 metre boyutunda. Arkeologlar mezarı MÖ 7. yüzyılın ortalarına tarihliyor. Üzerinde boğa, aslan ve grifon kabartmaları var.
Belediye arkeoloğu Barış Sağıroğlu’na göre grifon, bölgede yalnızca bu mezarda görünüyor.
Ne yazık ki mezar tehdit altında. Çünkü tavanda çatlaklar, su sızıntısı ve kaya düşmeleri var. Bu yüzden ziyaret ederken kayaya tırmanmayın ve kabartmalara dokunmayın.
Bölgede başka kaya mezarları da var. Örneğin ilçenin kuzeybatısındaki Bademci köyünde iki aslan kabartmalı bir mezar var.
Ortaçağdan Kalan Yapılar
Taşköprü’nün tarihi yalnızca antik çağla sınırlı değil. Örneğin Tekke Mahallesi’ndeki Şeyh Hüsamettin Tekke Camii, Çobanoğulları dönemine uzanıyor. Nitekim yapı 1280 ile 1291 arasında yükseldi. Üstelik cami, her mayıs Evliyalar Haftası’nda ziyaretçi ağırlıyor.
Abdalhasan Türbesi ise Taşköprü–Tosya yolu üzerindeki Abdalhasan köyünde. Türbede yatan kişinin kimliği belli değil. Ancak tarihi kayıtlar burayı Sultan Bayezid’e bağlı bir zaviye olarak anıyor.
Ayrıca Kara Mustafa Paşa adını taşıyan Taş Cami’ye de uğrayın. Üslubu 17. yüzyılı işaret ediyor ve cami 1854’te onarım gördü. Kent Tarihi Müzesi ise 1896 tarihli eski redif taburu binasında. Belediye binayı restore edip 2017’de ziyarete açtı.
Daha ayrıntılı bir gezi planı için Taşköprü’de gezilecek yerler yazımıza göz atın.
Taşköprizâdeler: Taşköprü’den Osmanlı İlmine
Taşköprü adı, Osmanlı ilim tarihinde de karşımıza çıkıyor. Çünkü Küre Ansiklopedi’ye göre Taşköprizâde ailesinin ilk üyeleri Taşköprü’ye yerleşti. Ailenin adı da bu bağı taşıyor.
Ailenin en tanınmış ismi Taşköprizâde Ahmed Efendi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 2 Aralık 1495’te Bursa’da doğdu. Ardından müderrislik, Bursa kadılığı ve İstanbul kadılığı yaptı. Ancak bir hastalık yüzünden görme yetisini kaybetti ve görevinden ayrıldı. 16 Nisan 1561’de İstanbul’da hayatını kaybetti.
Ahmed Efendi’nin iki eseri bugün de başvuru kaynağı. İlki, Osmanlı âlimlerini anlatan eş-Şekāiku’n-nu’mâniyye. İkincisi ise ilimleri sınıflandıran Miftâhu’s-saâde. Yani Taşköprü’nün adı, yüzyıllardır kütüphane raflarında yaşıyor.
Taşköprü’nün Nesi Meşhur? Tescilli İki Lezzet
Tarihin yanında Taşköprü’nün sofrası da ünlü. Nitekim TÜRKPATENT kayıtlarında ilçenin adını taşıyan iki ürün var.
Taşköprü Sarımsağı
TÜRKPATENT kaydına göre Taşköprü sarımsağı, 3 Aralık 2009’da 135 numarayla menşe adı aldı. Başvuru sahibi ise Taşköprü Belediyesi. Tescil belgesine göre dış kabuğu beyaz, diş kabuğu pembe. Ayrıca bir başta ortalama 10 ile 17 diş var.
Tadı da ayırt edici. Çünkü belge onu diğer sarımsaklardan daha keskin ve yakıcı olarak tanımlıyor. Üstelik selenyum değeri kilogramda 3,5–9,3 miligram arasında. Diğer sarımsaklarda ise bu değer 2,8–4,0 miligram.
Çiftçiler sarımsağı şubat sonu ile mart arasında elle ekiyor. Hasat ise temmuzda başlıyor. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da Mart 2025’te önemli bir rakam paylaştı. Bakana göre 2024 sonunda Türkiye sarımsak üretiminin yüzde 22’si Taşköprü ve Kastamonu’dan geldi. Güncel fiyatlar için Taşköprü sarımsak fiyatları sayfamıza bakabilirsiniz.
Taşköprü Kuyu Kebabı
Kuyu kebabı, toprak kuyuda pişen kuzu eti. Ürün, TÜRKPATENT’te 197 numarayla mahreç işareti taşıyor. Tescil belgesine göre ustalar 6–10 aylık süt kuzusu kullanıyor. Önce kuyuyu çam kökü çıralarıyla yaklaşık 1,5 saat ısıtıyorlar. Ardından eti kancalara asıp 2,5–3 saat pişiriyorlar.
Servis saati de bir kural. Ustalar kebabı yalnızca 11.00 ile 12.30 arasında servis ediyor ve yeniden ısıtmıyor. Yanında ise çiğ soğan ve maydanoz geliyor.
Sarımsak Festivali
Taşköprü her yaz sarımsağını bir festivalle kutluyor. Örneğin 2026’daki 36. Uluslararası Kültür ve Sarımsak Festivali ağustosun ilk haftasında başladı. Festival 9 Ağustos akşamı sona erdi.
Merak Ettikleriniz
Taşköprü’nün nesi meşhur, kısaca?
Pompeiopolis antik kenti, tarihi taş köprü ve kaya mezarları. Bunun yanı sıra tescilli sarımsak ve kuyu kebabı.
Pompeiopolis’i kim kurdu?
Kaynaklara göre Romalı komutan Pompeius, kenti MÖ 64 civarında kurdu. Kente de kendi adını verdi.
Taşköprü’nün köprüsü kaç yaşında?
Yaygın kabul 1366, yani köprü yaklaşık 660 yaşında. Ancak 2018 restorasyonunda ortaya çıkan haç işareti, daha eski bir geçmişe işaret edebilir.
Kalekapı Kaya Mezarı nerede?
Taşköprü’ye bağlı Donalar köyünde. Arkeologlar mezarı MÖ 7. yüzyılın ortalarına tarihliyor.
Taşköprü’nün kaç coğrafi işareti var?
TÜRKPATENT’te iki ürünü doğruladık. Bunlar Taşköprü sarımsağı (135) ve Taşköprü kuyu kebabı (197).
Taşköprizâde Ahmed Efendi Taşköprü’de mi doğdu?
Hayır, 1495’te Bursa’da doğdu. Ancak Küre Ansiklopedi’ye göre ailesi Taşköprü’ye yerleşmiş bir soydan geliyor.
Kısacası
Taşköprü’nün nesi meşhur sorusunun cevabı bir müze kadar zengin. Çünkü burada Paflagonya’nın başkenti, 660 yıllık köprü ve 2.700 yıllık kaya mezarı aynı vadide. Üstelik sofrada tescilli sarımsak ve kuyu kebabı var. Siz de Taşköprü’ye yolunuz düşerse fotoğraflarınızı bizimle paylaşın.
Yorumlar